Phía trước là chân trời

Archive for Tháng Chín, 2009

Cảm nhận từ lời ru xưa

Posted by thaidung1611 trên 17/09/2009

Thuở ấu thơ, bên cánh võng, ai trong chúng ta chẳng từng nghe tiếng ầu ơ dịu ngọt. Để rồi khi lớn khôn, đã học ( hoặc đã đọc ) bao điều tốt đẹp, ta vẫn không sao quên được lời ru xưa của bà :

“ Cái ngủ mày ngủ cho ngoan

Mẹ mày đi cấy đồng sâu chưa về

Bắt được mười tám, mười chín con trê

Cầm cổ lôi về cho cái ngủ ăn…”

Sau những tháng ngày một nắng hai sương, đầu tắt mặt tối, mẹ đã già, đã trở thành bà. Sức tàn, lực kiệt, bà chỉ có thể thu vén việc nhà, chăm sóc bữa ăn, giấc ngủ của bé thơ :

“Cái ngủ mày ngủ cho ngoan”

Bao yêu thương, trìu mến, bao hi vọng lớn lao dồn tụ trong tiếng gọi mộc mạc giản dị “cái ngủ ”. “Cái ngủ” là tất cả những gì bà có được trong cuộc đời cay cực này . Nên cả đời đã hi sinh vì con, nay bà lại không quản ngại sớm hôm vì cháu, mong cháu ngoan ngoãn thành người. Và chúng ta hãy nghe bà cưng nựng vỗ về bé thơ :

“ Cái ngủ mày ngủ cho ngoan

Mẹ mày đi cấy đồng sâu chưa về

Bắt được mười tám, mười chín con trê

Cầm cổ lôi về cho cái ngủ ăn…”

“Cái ngủ” của bà hãy ngủ ngoan, để mẹ yên tâm cấy cày. Khi về, mẹ sẽ bắt nhiều cá . Cho dù cá trê đầu bẹt, da trơn, ngạnh sắc, đâm vào tay rất đau, nhưng mẹ  sẽ lôi cổ nó về cho bé ăn.

Bằng những từ ngữ dí dỏm, như vui đùa, như bỡn cợt, cách nói ngây thơ hồn nhiên của con trẻ, bà đã thổi vào tâm hồn trong trắng của bé hình ảnh một người mẹ thật giỏi giang, thật tần tảo.

Có thể bé còn non nớt, chưa hiểu được những nỗi niềm, sự ước mong bà gửi gắm trong đó. Nhưng bằng trực giác, bé cảm nhận được tình thương yêu, sự chăm sóc chu đáo của bà, của mẹ. Và đó cũng chính là những bài học đầu tiên, những hành trang đầu tiên về tình nhân ái, tình ruột thịt trong cuộc đời của bé.

Nhưng Bà hát ru đâu chỉ để ru cho bé ngủ, mà phải chăng bà đang bày tỏ nỗi lòng của mình : sự cảm thông đối với nỗi vất vả đắng cay của con (dâu) – mẹ của bé.

Để có miêng ăn, người nông dân xưa phải một nắng hai sương, cuốc bẫm cày sâu. Mẹ của bé cũng không ngoại lệ :“đi cấy đồng sâu”. Ngày đông tháng giá rét căm căm, hay những ngày hè nắng nồng oi bức, mẹ phải bán mặt cho đất, bán lưng cho trời, chân ngập trong nước, tay dầm bùn sâu . Những công việc ấy, bà của bé đã từng gánh vác. Nỗi nhọc nhằn ấy bà của bé đã từng trải qua. Mẹ của bé chính là hình bóng của cuộc đời bà xưa kia. Chỉ một lời nhủ cháu “hãy ngủ cho lâu” để mẹ “đi cấy đồng sâu”, ta như thấy được tình thương mênh mông, sự cảm thông sâu sắc của bà đối với nỗi nhọc nhằn vất vả của con (dâu )– mẹ của bé. Bà thương con ( dâu ) những cũng chính là thương mình, thương cho tất cả những kiếp đời người phụ nữ trong xã hội xưa.

Cuộc đời người xưa nhọc nhằn cay đắng mà chắc gì đã đủ ăn. Một bữa ăn ngon chỉ có trong niềm ước ao. Liệu mẹ của bé có thể dễ dàng bắt được mười tám, mười chín con trê không ? Lời dỗ dành ấy của bà vẫn nằm ở thì tương lai, ở sự dự đoán ( bởi mẹ chưa về ). Nhưng ta hiểu đằng sau lời vỗ về ấy là nỗi niềm mong ước của bà : sau này bé sẽ có một cuộc sống tốt đẹp hơn, sung túc hơn cuộc đời của bà của mẹ.

Và như thế qua lời ru, bà không chỉ nối dài tình yêu của bà của mẹ với bé mà còn gắn kết giấc ngủ của bé với nỗi nhọc nhằn của bà của mẹ, gắn kết tuổi thơ của bé với nỗi lòng, niềm ước mong, sự khát khao của bà của mẹ. Bé lớn lên trong cái nôi tình cảm rộng lớn và thiêng liêng ấy, chắc chắn bé sẽ biết mình phải trở thành người như thế nào .

Và  bé thơ càng hiểu sâu sắc rằng

Ta đi trọn kiếp con người

Cũng không đi hết mấy lời mẹ ru

( Nguyễn Duy )

Posted in 1 | Tagged: , , , , , , , , , | 1 Comment »

Cùng chia sẻ …

Posted by thaidung1611 trên 05/09/2009

mhieu2008@gmail.com.vnMinh Hiếu đã nói
04.09.2009 lúc 07:27
Tôi đã đọc giáo án “Sa hành đoản ca” của cô, chuẩn bị dạy bài nay nên tôi cũng có một số suy nghĩ, nuốn chia sẻ thêm:
– Con đường Cao Bá Quát đi ông gọi là “cùng đồ” và chán ghét nó, đây cũng là con đường mà Nguyễn Công Trứ đi, song NCT lại rất tự hào về nó, HS vừa học bài “bài ca ngất ngưởng” xong, các em sẽ hiểu vấn đề này như thế nào? Có phải vì Cao Bá Quát thi hoài không đậu, cứ phải đi mãi nên ông chán chăng? Hay NCT là một người háo danh,là hạng người “danh lợi” mà CBQ nói. Vậy, nét đạp trong nhân cách của hai con người này là gì? phải lí giải sao cho sự quá khác nhau giữa hai con người gần như cùng thời đó?
– Học sinh có nên tìm kiếm công danh không? tìm kiếm công danh có gì sai không? Liên hệ việc thi cử của chúng ta hiện nay, cánh cửa vào đại học khá hẹp nhưng nhiều người muốn chen vào, họ có phải là những người đang đi trên bãi cát không?
* Lần đầu tiên vào Blog của cô, tôi thật hâm mộ quá, làm sao để tạo được một blog như thế này? Cảm ơn cô vì đã chia sẻ công sức của mình cho mọi người

Chào bạn thân mến !

 

Tôi đã nhận được tất cả các thư phản hồi của bạn . Xin cảm ơn bạn vì sự tâm huyết và chia sẻ !

 

Suy nghĩ của bạn chắc chắn cũng là nỗi niềm của nhiều thày cô và nó cũng nóng hổi tính thời sự. Trước tiên tôi gửi cho bạn địa chỉ trang này http://hnv.vn/News.asp?cat=28&scat=&id=299 Bạn vào đọc tham khảo bài của giáo sư Phong Lê



 

 

 

 

Posted in 1 | Tagged: , , , , | Leave a Comment »

Nhân ngày lễ Vulan đọc “Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa …”

Posted by thaidung1611 trên 02/09/2009

Thuơ ấu thơ, bên cánh võng, hẳn Nguyễn Duy từng được mẹ ru :

Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa

Miệng nhai cơm búng lưỡi lừa cá xương.

Lớn lên cùng năm tháng của đời người, âm hưởng da diết của lời ru ấy cứ ngân hoài, vang vọng mãi. Để rồi đến một ngày trong tâm khảm nhà thơ bật lên bao nỗi lòng của mình về mẹ cũng chính bằng lời ru ấy “Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa”…

Vâng ! Ngay từ nhan đề bài thơ, tác giả đã đưa ta vào không khí của ca dao trong tâm trạng thành kính nhớ thương và lòng biết ơn sâu sắc của con với mẹ.

Bài thơ mở đầu bằng một không gian, một tâm trạng :

Bần thần hương huệ thơm đêm

Khói nhang vẽ nẻo đường lên niết bàn

Đêm khuya thanh vắng, hương hệ nhè nhẹ lan tỏa, một người con đang bần thần suy tư đứng lặng trước ban thờ của mẹ. Dưới làn“khói nhang” mẹ đã về thế giới tiên phật. Không biết có cõi niết bàn thật hay không, nhưng với con đó là một vị trí, một địa danh tốt lành nhất, xứng đáng nhất dành cho người mẹ kính yêu.

Nay, trước ban thờ mẹ, thắp nén hương thơm mà lòng con da diết nhớ dáng hình của mẹ :

Chân nhang lấm tấm tro tan

Xăm xăm bóng mẹ trần gian thuở nào

Cái lấm tấm tàn nhang khi đốt, khiến con liên tưởng tới sự lấm láp vì lao nhọc vất vả của mẹ nghèo nơi “trần gian thưở nào”.

Cả đời hi sinh vì con, mẹ đâu có nghĩ đến bản thân mình :

Mẹ ta không có yếm đào

Nón mê thay nón quai thao đội đầu

Nón quai thao, chiếc yếm đào, đó là những trang phục của các cô gái xưa. Nhưng ngay cả những trang phục bình thường để làm duyên làm dáng ấy mẹ cũng không có. Mẹ chỉ có “nón mê” – nón đã rách nát, đứt vành. Thay vì yếm đào, xiêm áo của mẹ đơn sơ là màu nâu non của bùn, của đất, và cũng là màu của lao nhọc, của lam lũ vất vả.

Nhớ mẹ, con nhớ cả những lo toan vất vả, sự chịu đựng hi sinh của mẹ “Rối ren tay bí tay bầu”. Tay năm tay mười, tay quăng, tay hái, mẹ đem cả tấm thân gầy guộc mong manh ra để che chở cho con, làm chỗ dựa cho con. Còn cuộc đời mẹ thì sao ? Cái cò sung chát đào chua

Đưa con vào giấc ngủ êm đềm , mẹ ru “ Cái cò đậu cọc cầu ao – Ăn sung, sung chát, ăn đào đào chua”. Mẹ hát ru về cuộc đời con cò hay chính là mẹ đang hát ru nỗi lòng của mình : Cho dù có lần hồi vất vả kiếm sống đến đâu, mẹ cũng không sao thoát khỏi số kiếp triền miên túng thiếu đói nghèo.

Nhưng đói vẫn phải sạch, rách vẫn phải thơm. Để con mẹ có tấm lòng thơm thảo, mẹ đã hát ru con bằng lòng yêu nước, bằng ơn nghĩa ở đời : “Ru con con ngủ cho lành – Để mẹ gánh nước rửa bành con voi”; “Công cha như núi thái sơn – Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra” hay “ Muốn sang thì bắc cầu kiều _ Muốn con hay chữ thì yêu lấy thày”…

Lời ru đó là tình mẹ và cũng là những bài học làm người đầu tiên mẹ dành cho con. Nay mẹ đã khuất xa “câu ca mẹ hát gió đưa về trời”, nhưng tình ý của lời ru ấy vẫn còn vang vọng mãi trong con. Và con hiểu sâu sắc rằng :

Ta đi trọn kiếp con người

Cũng không đi hết mấy lời mẹ ru

Tình mẹ bao la hơn trời biển, có sống trọn đời người, con cũng sao cảm nhận hết được. Và dù có đi trọn cuộc đời, con cũng không thể đi hết, hiểu hết những triết lí nhân sinh của ngàn đời được đúc kết trong lời ru của mẹ

Và hạnh phúc biết bao khi tuổi thơ con có mẹ :

Bao giờ cho tới mùa thu

Trái hồng trái bưởi đánh đu giữa rằm

Bao giờ cho tới tháng năm

Mẹ ra trải chiếu, ta nằm đếm sao

Ngân Hà chảy ngược lên cao

Quạt mo vỗ khúc nghêu ngao thằng bờm

Bờ ao đom đóm chập chờn

Trong leo lẻo những vui buồn xa xôi.

Nhọc nhằn vất vả, nhưng mẹ đã vượt qua để cho con một tuổi thơ hạnh phúc như bao đứa trẻ khác. Trong vòng tay ấm áp của mẹ, những trái hồng, trái bưởi, ông sao, sông Ngân Hà, con đom đóm…tất cả đều trở thành dòng kí ức êm đềm trong trẻo của tuổi thơ con.

Mẹ sinh ra con, nuôi con lớn lên từng ngày không chỉ bằng dòng sữa tinh khiết mà còn bằng cả lời ru ầu ơ ngọt ngào tha thiết và bằng cả nỗi đắng cay vất vả của đời mẹ :

Mẹ ru cái lẽ ở đời

Sữa nuôi phần xác, hát nuôi phần hồn

Lẽ đời trong lời ru của mẹ, đó là những chân lí về lẽ sống đẹp, về phép ứng xử, những nghĩa vụ tình cảm đối với dân, với nước, với gia đình, bạn bè thày cô. Quả thực trong kho tàng hát ru của dân tộc, có câu ca nào, không mang nặng ý nghĩa nhân văn. Và vì thế, lời ru – cái lẽ ở đời ấy quan trọng với mỗi chúng con biết nhường nào “Sữa nuôi phần xác, hát nuôi phần hồn. Và bằng những điều giản dị mà thiêng liêng ấy mẹ đã nuôi bao thế hệ lớn khôn, vỗ an bao nghĩa tình sâu đậm, đúc kết lên thiên trường ca về tình mẹ bất tử.

Lời ru của mẹ, những bài học nhân nghĩa ở đời ấy chúng con sẽ mãi không quên. Nó được nối truyền từ đời này qua đời khác : “bà ru mẹ…mẹ ru con”. Nhưng đấy là trước kia. Còn bây giờ thì sao ?

“Liệu mai sau các con còn nhớ chăng”. Cuộc sống thay đổi, con người thay đổi, cái xô bồ của thực tại có làm ta quên lời ru tha thiết nghĩa tình của mẹ . Liệu các con có tiếp nối truyền thống cha ông, có nhớ về cội nguồn dân tộc, nhớ những lời răn dạy của tổ tiên ? Câu thơ là một câu hỏi, thể hiện sự băn khoăn, lo lắng của nhà thơ. Câu thơ cũng là lời cảnh báo đối với một số bà mẹ trẻ hiện nay đã vô tình quên đi cách hát ru, vô tình đã tách mình và thế hệ tương lai ra khỏi truyền thống văn hóa đạo đức của dân tộc

Bài thơ kép lại bằng lòng biết ơn, nỗi nhớ thương về sự tận tụy hi sinh của mẹ

Nhìn về quê mẹ xa xăm

Lòng ta – chỗ ướt mẹ nằm đêm mưa

“Lòng ta – chỗ ướt mẹ nằm”, lòng con sẽ ghi nhớ mãi sự hi sinh của mẹ. Lòng con sẽ mãi noi theo gương sáng vị tha nhân nghĩa của mẹ. Đó là lời hứa thành kính thiêng liêng và cũng là tấm lòng của con ơn mẹ trọn đời

“Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa

Miệng nhai cơm búng lưỡi lừa cá xương”

Hương vị ca dao chan chứa tình thương và lòng biết ơn khiến cho bài thơ như một khúc sông đẹp, nối liền quá khứ với hiện tại và tương lai trên dòng chảy của thời gian vô tận và tình người muôn thuở

Posted in 1 | Tagged: , , , , , , , , , , , | 2 Comments »