Phía trước là chân trời

Cảm nhận của em về bài Chiều tối của Hồ Chí Minh

Posted by thaidung1611 on 26/03/2015

A/ MỞ BÀI

_ Hồ Chí Minh tên thiếu thời là Nguyễn Sinh Cung,tên thời kỳ đầu hoạt động là Nguyễn ái Quốc . Người  sinh ngày 19-5-1890. Tại Kim Liên, Nam Đàn, Nghệ A. Cha là cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc, mẹ là cụ Hoàng Thị Loan.

_ Năm 1911 Bác ra đi tìm đường cứu nước, và kể từ ngày đó đến khi mất, toàn bộ cuộc đời của Người gắn bó chặt chẽ với Cách mạng Việt Nam, với dân tộc Việt Nam.

_ Hồ Chí Minh vào đời không phải mục đích là làm văn nghệ. Nhưng thực tế, Người đã để lại cho chúng ta một sự nghiệp văn chương vô giá.Như Nhật ký trong tù, Tuyên ngôn Độc lập, Truyện và ký Nguyễn Ái Quốc

_ Văn chương Hồ Chí Minh đã kết hợp được sâu sắc tự bên trong mối quan hệ giữa chính trị và văn học, giữa tư tưởng và  nghệ thuật, giữa truyền thống và hiện đại. mỗi loại hình văn học của người đều có phong cách riêng, độc đáo , hấp dẫn và có giá trị bền vững.

_Và bạn đọc còn nhớ mãi tập Nhật ký trong tù với bài thơ là Chiều tối

B/ THÂN BÀI

I/ GIỚI THIỆU CHUNG

1/ XUẤT XỨ

 _ Bài thơ được rút trong tập NKTT

_ Trên đường chuyển lao khổ ải từ Tĩnh Tây đến Thiên Bảo thuộc tỉnh Quảng Tây Trung Quốc ,Bác Hồ viết liền năm bài thơ .Chiều Tối là bài thơ thứ ba trong chùm thơ này .

2/ CHỦ ĐỀ :

Bài thơ được sáng tác theo thể thơ Đường luật  thất ngôn tứ tuyệt. Vì thế nó mang đậm phong vị Đường thi ở bút pháp nghệ thuật lấy cảnh để ngụ tình, lấy động tả tĩnh, lấy ít gộ nhiều. Nhưng Bài thơ còn được sáng tác bởi người Cộng sản Hồ Chí Minh nên bên cạnh phong vị cổ điển nó đây còn là một bài thơ  hiện đại. Chất hiện đại được bộc lộ ở sự vận động của hình tượng thơ, nhất là tấm lòng tư tưởng của thi nhân :yêu thiên nhiên, yêu con người, tinh thần lạc quan của Bác dù ở bất kì hoàn cảnh nào. Đó chính là chất thép lấp lánh trong thơ Hồ Chí Minh

 

II/ CẢM NHẬN:

1/ Bài thơ được mở đầu bằng một bức tranh phong cảnh thiên nhiên

           Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ

              Chòm mây trôi nhẹ giữa từng không

 Nhà thơ không trực tiếp nói về thời gian nhưng

*/ thời gian vẫn hiện về qua cảnh vật :

– Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ

Chim bay về tổ đúng là dấu hiệu của chiều tối, chiều muộn.

Điều này ta thường thấy trong thơ ca : như: “chim bay về núi tối rồi”(ca dao); “chim hôm thoi thót về rừng”(TK); “Ngàn mai gió cuốn chim bay mỏi”(BHTQ); “Mây vẩn tầng không chim bay đi”(XD); “Chim nghiêng cánh nhỏ bóng chiều sa”(HC).

Có thể nói hình ảnh chim bay về tổ, về rừng sau một ngày kiếm ăn là hình ảnh tiêu biểu mang ý nghĩa thời gian  là cách cảm nhận thời gian mang tính truyền thống mang phong vị Đường thi.

Thời gian còn hiện về qua

_ Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không

 Hai chi tiết phác họa mà gợi lên cái hồn của cảnh vật, ngày tàn màn đêm buông xuống, tạo vật dần chuyển sang trạng thái nghỉ ngơi,

Cũng ở hai câu thơ đầu, ta con cảm nhận

*/không gian của bức tranh thơ là ở chốn núi rừng với ánh sáng của ngày tàn

_ chim mỏi về rừng àchốn rừng núi mặt đất âm u

Còn bầu trời thì sao ?

– Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không.

 Ánh sáng làm nền cho khung cảnh thơ là ánh sáng mặt trời vào lúc sắp tắt hẳn ở chốn núi rừng nên trong ánh sáng như thế ta chỉ có thể nhìn thấy đỉnh trời . Người tù ngẩng đầu lên nhìn lên đỉnh trời, nhận ra con chim bay về tổ và chòm mây lững lờ trôi. Điều này nhà thơ không nói, nhưng người đọc có thể cảm nhận được như thế

Cảnh chiều hôm nơi xóm núi kia được đặc tả qua hai câu thơ thất ngôn vừa hình tượng vừa gợi cảm. mặt đất thì âm u mà bầu trời thì rộng lớn thoáng đãng  

Hai câu thơ mang vẻ đẹp cổ điển:  Tả ít mà gợi nhiều , mượn điểm để vẽ diện, lấy động để gợi cái tĩnh, lấy cái cực nhỏ , đơn chiếc để diễn tả cái bát ngát mênh mông.

Nhìn chim bay, mây trôi mà cảm thấy bầu trời bao la hơn, cảnh chiều tối êm ả tĩnh lặng hơn. Và như vậy buổi chiều trên đường chuyển lao của tác giả sao mà phảng phất những buổi chiều mà hình sắc đã vĩnh viễn đọng lại trong thơ ca cổ.

Và tất cả đều chứa đầy tâm trạng

* / Tâm trạng nhà thơ

Cảnh bao giờ cũng ngụ tình : Cánh chim chiều của tác giả không phải đang bay trong trạng thái bình thường mà là :

_ “Quyện điểu qui lâm”-“chim mỏi về rừng”. Suốt ngày bay đi kiếm ăn, cánh chim cũng mệt mỏi. Hình ảnh chim chiều nhưng cũng là  Hình ảnh ẩn dụ cho tâm trạng của nhà thơ . Nhà thơ cũng mệt mỏi sau một ngày lê bước trên con đường đi đày. Giờ đây không biết đâu là chặng nghỉ chân qua đêm

Câu thơ thứ hai nhà thơ tiếp tục phác hoạ tâm trạng :

_ Cô vân mạn mạn độ thiên khôngà Chòm mây như có tâm hồn, như mang tâm trạng.

Nó cô đơn lẻ loi và lặng lẽ lững lờ trôi giữa không gian rộng lớn của trời chiều. Bầu trời có chim, có mây nhưng mây lẻ loi, chim mệt mỏi. Đã thế lại đang ở cảnh ngộ chia lìa. Chim bay về rừng, chòm mây ở lại giữa từng không.

Hai câu thơ tả cảnh mà mở ra cả một không gian tâm trạng,cảnh buồn, người buồn.

Vì cánh chim bay về tổ gợi niềm ước mong sum họp, chòm mây cô đơn trôi lẻ loi chầm chậm về phía trời xa gợi thân phận lênh đênh trôi dạt nơi đất khách quê người. Và không biết tới bao giờ nhà thơ mới được tự do như cánh chim và chòm mây trên bầu trời kia

Nhưng cũng qua hai câu thơ này ta hiểu thêm được nét đẹp trong tâm hồn nhà thơ là :

Dù ở bất kì hoàn cảnh nào, dù phải sống giữa muôn ngàn cực khổ kể cả lúc thân thể mất tự do, Bác vẫn luôn giữ cho mình một tình yêu say đắm trước vẻ đẹp của thiên nhiên, luôn hoà hồn mình vào hồn của trời đất rộng lớn với sự tự do tuyệt đối của tinh thần như Bác đã từng nói : Vui say ai cấm ta đừng, đường xa âu cũng bớt phần quạnh hiu. Và cũng qua nỗi buồn đó qua tư thế ngẩng đầu dõi theo một cánh chim một chòm mây,ta còn thấy một khát vọng tự do cũng như chất thép Hồ Chí Minh

 2/ Hai câu sau

Cô em xóm núi xay ngô tối

Xay hết lò than đã rực hồng

Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc

Bao túc ma hoàn lô dĩ hồng

Nếu hai câu thơ đầu cảnh vật hiện ra trong những nét chấm phá phần nào mang tính ước lệ cổ điển với chim muông mây trời thì đến hai câu sau là  Cảnh sinh hoạt gần gũi và ấm áp trên mặt đất.

Hiện ra ở trung tâm bài thơ lúc này là một thiếu nữ sơn thôn với công việc lao động bên bếp lửa gia đình. Một chất thơ khác một hơi thở trữ tình khác làm cho vẻ đẹp của buổi chiều thêm hài hoà phong phú, làm cho bài thơ thêm dáng vẻ hiện đại hơn

Hai câu kết chuyển hướng vận động của hình tượng thơ. Ở trên, cảnh vật mênh mông, vắng lặng, ánh nắng ngày đang tắt dần, nhường chỗ cho bóng đêm ập xuống. Còn ở đây, dù không tả

*/ Thời gian , nhưng ai cũng biết,

_ Đất trời đã vào đêm, bóng tối ken dày muôn nơi.

 thời gian được vận động theo cánh chim và làn mây, theo những vòng xoay của cối xay ngô, quay mãi “Ma bao túc – Bao tức ma hoàn”, và đến khi cối xay ngô dừng lại thì “Lô dĩ hồng”, lò than đã rực hồng. Thực ra cái lò lửa ấy không phải đúng lúc đó mới bật sáng lên . Nó vẫn đỏ lên rồi, nhưng phải đến khi ánh trời tắt hẳn, núi rừng mù mịt thì tự nhiên con người ta chỉ nhìn thấy nơi đâu có ánh lửa. Và vì thế lúc xay ngô xong, trời tối hẳn nên mới nhìn thấy nó rực hồng lên Hình ảnh cô gái hiện ra bên bếp lò lửa đỏ đến với nhà thơ một cách tự nhiên như thế thôi. Và như thế, trong nguyên tác Bác không dùng chữ tối vậy mà ta vẫn nhận ra trời đổ tối. Bác dùng cái sáng để nói cái tối.

Bếp lửa của cô gái xay ngô đã hồng lên nghĩa là buổi chiều êm ả đã kết thúc để bước vào đêm tối. Nhưng không phải là đêm tối lạnh lẽo âm u như cảm nhận của người xưa mà là một đêm tối ấm áp sáng bừng rực lửa

          Sự vận động của thời gian bất ngờ và khoẻ khoắn.

 Cùng với sự vận động về thời gian ta còn thấy sự vận động trong

*/ Tâm trạng của nhà thơ

Thực ra trong nhưng bài thơ vịnh cảnh chiều hôm xưa cũng thấp thoáng bóng người, cũng chứa đầy tâm trạng : Lom khom dưới núi tiều vài chú – Lác đác bên sông chợ mấy nhà. Cảnh có con người mà thiếu vắng sự sống. Con người chỉ làm tôn thêm cái hùng vĩ, hoang sơ của trời đất thiên nhiên. Còn trong bài thơ của Bác, trên nền cảnh của thiên nhiên rộng lớn, con người, sự sống của con người , ngọn lửa của con người bỗng trở thành tụ điểm, thành trung tâm toả ấm nóng và niềm vui ra tất cả.

_ Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc – lô dĩ hồng : có hình ảnh cô gái toát lên vẻ trẻ trung, khỏe mạnh, sống động, có cảnh làm ăn bình dị : xay ngô, có lò than đã rực hồng. Các chi tiết nghệ thuật ấy làm

                    hiện lên một mái ấm gia đình, một cảnh đời dân dã bình dị ấm áp

Và như vậy àKhông phải thiên nhiên làm chủ mà con người mới là chủ thể, con người đã kịp thắp lên ngọn lửa, con người đã tạo nên ánh sáng và hơi ấm cho con người, cho cảnh thiên nhiên. Chính cảnh xay ngô của thiếu nữ và lò than đã rực hồng kia đã àlàm vợi đi những đau khổ của người đi đày qua miền sơn cước xa lạ àNó đưa lại cho người đi đường lúc chiều hôm chút hơi ấm của sự sống, chút niềm vui hạnh phúc trong lao động của con người. Nói cách khác Nó là điểm tựa tâm hồn cho một tù nhân Cộng Sản Hồ Chí Minh

Và cũng chính nhờ điểm tựa tâm hồn ấy mà Bác có thể cảm nhận  được một cuộc đời một con người dù là bình thường nhỏ bé nơi xóm núi heo hút trong hoàn cảnh ngặt nghèo của bản thân :

_ Sơn thôn thiếu nữ  Ma bao túc – bao túc ma hoàn lô dĩ hồng à Điệp ngữ vừa làm cho lời thơ giàu nhạc điệu, vừa diễn tả sự chuyển động vòng tròn nặng nề của cối xay ngô. Qua đó ta cảm nhận được sự trân trọng của nhà thơ trước đức tính cầm mẫn của thiếu nữ xóm núi

Bài thơ được sáng tác theo thơ Đường luật. Và Bác không chỉ tiếp thu tinh hoa của thơ Đường, mà còn nhà thơ còn đem vào hình thức chật hẹp của thơ Đường tâm hồn của người chiến sĩ cộng sản lỗi lạc. Điều đó được thể hiện ở câu kết của bài thơ

Bai thơ không khép lại trong sự mệt mỏi vội vã củaầính chim, trong sự uể oải cô đơn của chòm mây, trong sự nặng nề của cối xay ngô(_  ba câu thơ trên:  sự mệt mỏi, vội vã, nặng nề ) mà Bác khép lại bài thơ bằng một chữ  (_ “hồng”)

                                   Bác đã làm sáng rực toàn bộ bài thơ,

đã làm mất đi sự mệt mỏi uể oải, vội vã, sự nặng nề diễn tả ở trên, đã làm sáng rực cả khuôn mặt cô em xóm núi, nhuốm hồng lên cả bóng đêm bơỉ cái tình của  Bác.

Như vậy à tâm trạng của nhà thơ được vận động từ buồn đến vui từ lạnh lẽo cô đơn đến nóng ấm từ lụi tàn đến sự sống..

Qua hai câu thơ em nhận thấy nét đẹp  trong tâm hồn nhà thơ :

Phải chăng àđó là lòng lạc quan, yêu đời yêu người vô hạn của Bác

Trong cảnh ngộ đau khổ của riêng mình : Đằng sau lưng là một ngày đi đường vất vả, thường là đi từ rất sớm 53 cây số một ngày.áo mũ dầm mưa rách hết giầy. Trước mắt có cái gì chờ đón . Một xó nhà tù khác lạnh lẽo và đầy muỗi rệp, cái bụng lại đói meo. Đã thế cái tối lại sập xuống nơi núi rừng mà bước chân lưu đày của Người nơi đất khách tha hương vẫn chưa được dừng bước. Trong hoàn cảnh đó chúng ta vẫn có thể chờ đợi ở Bác một sự chạnh nghĩ đến mình, một thoáng thương thân, như một số bài thơ khác ta thường gặp. Và nếu tứ thơ có phát triển theo hướng đó thì cũng là phải lẽ và có thể cũng rất hay rất lớn. Nhưng giữa bao tăm tối dày đặc đó : Bác vẫn cảm thương với những người lao động nghèo khổ Mà cuộc đời họ quẩn quanh vất vả, nặng nề như vòng quay của chiếc cối xay ngô. Ma bao túc – Bao túc ma hoàn. Và cũng giữa bao nhiêu cực nhọc vất vả của riêng mình mà Bác vẫn cảm thấy vui, thấy rung động thấm thía niềm hạnh phúc yên ấm, bình dị rất đời thường của cô sơn nữ khi hoàn thành công việc và lò than đã rực hồng “cô em … rực hồng”

III/ KẾT LUẬN:

Chỉ bằng bốn nét vẽ : cảnh chim chiều, áng mây lơ lửng trôi nhè nhẹ, thiếu nữ và lò than, Bác để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng người đọc trong thơ ca VN. Nhưng có lẽ không chỉ có thế mà qua bài thơ ta hiểu được tấm lòng yêu thiên nhiên, tấm lòng nhân ái, tinh thần lạc quan của Bác dù ở bất kì hoàn cảnh nào. Đó chính là chất thép lấp lánh trong thơ của Bác

 

 

Một phản hồi to “Cảm nhận của em về bài Chiều tối của Hồ Chí Minh”

  1. thaidung1611 said

    Reblogged this on Phía trước là chân trời.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: