Phía trước là chân trời

_ Đàn ghi ta..

Tôi cũng chưa thực sự cảm nhận hết bài thơ . Có thể  bài soạn còn nhiều điều chưa ồn mong các bạn góp ý

ĐÀN GHI TA CỦA LORCA

Khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đànb _ F.G. Lorca

Thanh Thảo

A/ TIỂU DẪN

Phần tiểu dẫn , sách giáo khoa trình bày những vấn đề gì ?

1/ Tác giả

Dựa vào sách giáo khoa, hãy tóm tắt những nét chính về cuộc đời tác giả ?

Sgk

2/ Sự nghiệp:

_ Dấu chân qua trảng cỏ (thơ )

_ Khối vuông rubích (trường ca )

3/ Đề tài và đặc điểm phong cách

_ Đề tài : Viết về chiến tranh và thời hậu chiến,

_ Đặc điểm phong cách :

+ Là tiếng nói của người trí thức nhiều suy tư trăn trở về các vấn đề xã hội và thời đại

+ Cảm nhận và thể hiện cuộc sống ở bề sâu, khước từ lối biểu đạt dễ dãi

+ Luôn nỗ lực cách tân thơ Việt theo hướng đào sâu vào cái tôi nội cảm, tìm kiếm những cách biểu đạt mới qua hình thức câu thơ tự do, xóa bỏ mọi ràng buộc, khuôn sáo bằng nhịp điệu bất thường để mở đường cho một cơ chế liên tưởng phóng khoáng nhằm đem đến cho thơ một mĩ cảm hiện đại, với hệ thống thi ảnh và ngôn từ mới mẻ

4/ Xuất xứ bài thơ :

_ Bài thơ được rút trong tập Khối vuông Rubích là một trong những sáng tác tiêu biểu cho kiểu tư duy thơ của Thanh Thảo

_ Thanh Thảo đã chọn thời điểm bi phẫn nhất của cuộc đời Lorka cho cảm hứng của thi phẩm : lúc ông bị bắn chết. Hẳn suy tư Thanh Thảo đã bị vây ám giữa những phản trái kia của cái chết. Nhất là lúc anh đọc được cái câu như một lời nguyện cuối, một di chúc viết sớm của Lorca : Khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn ghi-ta. Và thế là thi phẩm đã tự chọn cho nó một hình hài : vừa là thơ viếng vừa như một bi ca

B/ VĂN BẢN

Những tiếng đàn bọt nước

Tây-ban-nha áo choàng đỏ gắt

li-la li-la li-la

đi lang thang về miền đơn độc

với vầng trăng chếnh choáng

trên yên ngựa mỏi mòn

Tây-ban-nha hát nghêu ngao

bỗng kinh hoàng áo choàng bê bết đỏ

Lorca bị điệu về bãi bắn

chàng đi như người mộng du

tiếng ghi -ta nâu

bầu trời cô gái ấy

tiếng ghi -ta lá xanh biết mấy

tiếng ghi -ta tròn bọt nước vỡ tan

tiếng ghi -ta ròng ròng máu chảy

không ai chôn cất tiếng đàn tiếng

đàn như cỏ mọc hoang

giọt nước mắt vầng trăng

long lanh trong đáy giếng

đường chỉ tay đã đứt

dòng sông rộng vô cùng

Lorca bơi sang ngang

trên chiếc ghi ta màu bạc

chàng ném lá bùa cô gái di -gan vào xoáy nước

chàng ném trái tim mình vào lặng yên bất chợt

i -la li -la li -la…

( Rút từ tập Khối vuông Rubích (Thanh Thảo), NXB Tác phẩm mới, 1985 )

I/ Bố cục :

_  6 dòng đầu : Hình ành Lorca người nghệ sĩ tự do cùng khát vọng cách tân nghệ thuật _  12 dòng tiếp : Cái chết đầy bi phẫn của Lorca, khát vọng cách tân đành dang dở

_ 13 dòng cuối : niềm tin mãnh liệt vào sự bất tử của tiếng đàn Lorca

II/ Cảm nhận chung :

1/ Về nhà thơ Phê đê ri cô Gar xi a Lorca

Để hiểu bài thơ “Đàn ghi ta của Lor-ca”, trước hết ta phải hiểu về nhân vật Phi-đe-ri-co Gar-xi-a Lor-ca (1898-1936).

Gọi học sinh đọc phần chú thích 2

Giáo viên bổ sung thêm :

_ Ông là một tài năng sáng chói của văn học Tây Ban Nha hiện đại, được xem là thần đồng có năng khiếu thiên bẩm về thơ ca, hội hoạ, âm nhạc, sân khấu, … Sau khi tốt nghiệp Đại học Luật năm 1919, Lor-ca lên thủ đô Madrit hoạt động nghệ thuật

_ Là một nhà thơ lớn của Tây Ban Nha hiện đại, Lorca đã đem được chất dân gian Anđaluxia cùng sức sống của xứ sở bò tót vào thơ mình. Lại thạo dân nhạc, ông thường thích đi khắp xứ như một gã Digan đơn độc mà hát lên những bài thơ của mình như những khúc romance, ballad. Bởi vậy, Lorca như một nghệ sĩ kép : thi si kiêm nhạc sĩ. Ông đã dùng tiếng đàn ghi ta để giãi bày nỗi đau buồn, và khát vọng yêu thương của nhân dân Trong bối cảnh đất nước Tây Ban Nha bị bao trùm bởi bầu không khí ngột ngạt của chế độ cai trị độc tài Pri-nô-đê Ri-vê-ra. Lor-ca nồng nhiệt cổ vũ nhân dân đấu tranh với mọi thế lực áp chế, đòi quyền sống chính đáng, vừa khởi xướng và thúc đẩy mạnh mẽ những cách tân trong các lĩnh vực nghệ thuật.

_  Ông là nhà thơ của những giấc mơ, của những linh cảm nhoi nhói, một nhà thơ có thể biến những giấc mơ thành nhịp điệu, có thể biến những linh cảm thành ngôn từ. Lorca siêu thực một cách tự nhiên, và hiện thực một cách tự nhiên Tên tuổi Lor-ca đã trở thành một biểu tượng, một ngọn cờ tập hợp các nhà văn hoá Tây Ban Nha và thế giới đấu tranh chống chủ nghĩa phát xít, bảo vệ văn hoá dân tộc và văn minh nhân loại.Vì thế, năm 1936, chế độ phản động thân phát xít đã thủ tiêu Lor-ca.

_ Lorca luôn dự cảm và bị ám ảnh khôn nguôi bởi cái chết. Nhưng ông cũng không thể ngờ cái chết phũ phàng nhất đã ập xuống thân phận mình. Đối với lòng tiếc thương, mọi cái chết đều ngang trái. Cái chết của Lorca càng ngang trái bội phần. Vì ông bị phatxit giết hại khi mới 37 tuổi, xác ông còn bị chúng quẳng xuống một cái giếng để phi tang. Mất mát kinh hoàng là thế, nhưng oái oăm thay, cái chết còn là một giải thoát. Giải thoát bất đắc dĩ nhưng hoàn toàn

2/  Về đàn ghi ta :

Gọi học sinh đọc phần chú thích 1

Giáo viên bổ sung thêm :

Trước hết cần phải thấy không phải ngẫu nhiên mà Thanh Thảo lại chọn hình tượng đàn ghi ta gắn với giây phút cuối cùng của F.G.Lorca. Bởi lẽ

_ Đàn ghi ta gắn bó mật thiết với Lorca trên những nẻo đường ca hát và sáng tạo.

Lorca đã viết về “Cây đàn ghi ta” Cây đàn ghita Cây đàn ghita cất tiếng thở than. Những cốc rượu ban mai sóng sánh đổ tràn. Cây đàn ghita bắt đầu lời ai oán. Dỗ nó nín đi phỏng có ích gì Chẳng thể nào làm cây đàn im tiếng. Nó van vỉ như dòng nước sâu thổn thức như gió thở dài trên đỉnh tuyết lạnh băng. Nó khóc cho những chuyện xa xăm. Khóc cho cát miền Nam khô khan nóng cháy kêu đòi cành trà bạch đóa trinh nguyên. Khóc cho mũi tên bay không tới đích, khóc buổi chiều hôm dài mãi chẳng bình minh, khóc cho con chim non vừa gục chết, mới đậu trên cành giây phút đầu tiên. Ơi ghita! Trái tim ngươi tử thương dưới năm đầu kiếm sắc ( Cây đàn ghita- Hoàng Ngọc – Tuấn dịch. Nguồn tienve.org)-> Đàn ghi ta là biểu tượng cho con đường nghệ thuật, cho khát vọng nghệ thuật cao cả mà ông nguyện phấn đấu suốt đời Đàn ghita, với Lorca, có lẽ không chỉ là một tượng trưng cho sự quyến rũ kì lạ của âm nhạc đối với thi sĩ. Mà  người chiến sĩ này đã dùng tiếng ghi ta cất lên lời ca tranh đấu chống lại chủ nghĩa phát xít.

_ Đàn ghi ta còn là tâm hồn Lorca, là khí phách kiên cường của những người chiến sĩ yêu tự do hòa nhịp trái tim mình với quần chúng nhân dân –>Là biểu tượng cho tình yêu của ông với đất nước Tây Ban Nha

_ Đàn ghita còn là linh hồn,  định mệnh của thi sĩ : “Khi tôi chết, hãy chôn tôi với cây đàn ghita”. Bởi vậy, nỗi xúc động của Thanh Thảo làm nên cảm hứng của bài thơ cũng bắt đầu từ câu thơ của Lorca: “Khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn ghi ta”.

3/ về lời đề từ :

Khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn Lời đề từ này như một thứ chìa khóa ngầm hướng người đọc tới thông điệp thực sự của bài thơ : Nhưng tại sao Lorca không nói:  Hãy chôn cây đàn với tôi mà lại nói hãy chôn tôi với cây đàn ? Lorca yêu quê hương, Lorca yêu nghệ thuật. Đó là những điều dễ nhận ra. Chàng là thần tượng của biết bao người yêu nhạc, kể cả những người chưa một làn nâng phím.và nhà thơ mong muốn mình theo cây đàn ấy chứ không phải cây đàn phải theo mình :

_ Dường như trong câu nói của mình, Lorca đã đặt nghệ thuật lên trên tất cả, bản thân, sự sống

Và trong câu nói ấy người bình thường có thể nhận thức được nghĩa bề mặt của nó là gì ? Phải chăng

_ Đó là tình yêu say đắm của Lorca với nghệ thuật

Nhưng không chỉ có vậy, nếu ghita biểu tượng của đất nước Tây Ban Nha thì câu nói ấy

_ Nó còn là tình yêu tha thiết với quê hương xứ sở Tây ban cầm

Ai không muốn tên tuổi mình còn mãi? Có người nghệ sỹ nào không mong nghệ thuật của mình toả sáng muôn đời. Là một nhà tư tưởng với phương châm cách tân nghệ thuật, Lorca biết rằng một ngày nào đó, chính nghệ thuật của chàng_ sức mạnh để chàng chiến đấu với cái cũ hôm nay_ cũng sẽ là cái cũ của ngày mai. Nó sẽ ngăn cản những người đi sau trong sáng tác nghệ thuật. Nên sâu xa hơn, cao hơn cả ccâu nói đó còn là thông điệp của nhà thơ

_ Hãy chôn lấp những gì đã cũ, hãy thoát khỏi con đường mòn để làm nên những cái mới, sáng tạo lên nghệ thuật thực sự àĐó là ý nguyện, là lời dăn lại của nhà thơ đối với thế hệ tương lai. –>Đó cũng là tấm lòng cao thượng, sự hy sinh của người nghệ sĩ chân chính hết lòng vì sự nghiệp cách tân nghệ thuật.

4 Về bài thơ

Mỗi tác phẩm nghệ phẩm là một sản phẩm không lặp lại. Nó như tia lửa một lần loé sáng, không lặp lại. Không chỉ nội dung, mà ngay cả hình thức. Thanh Thảo đã có được điều đó nhờ vốn sống, vốn văn hoá cùng kinh nghiệm nghệ thuật. Ông đã

*/ Viết về Lorca bằng những thi liệu rất ám ảnh trong thế giới nghệ thuật của chính Lorca,

mà sau những lãng quên chúng vẫn không thôi đeo bám Thanh Thảo : đàn ghi-ta, bài ca mộng du, con ngựa đen, vầng trăng đỏ, chàng kĩ sĩ đơn độc, áo choàng đấu sĩ, sắc máu đấu trường, cô gái Di gan, lá bùa hộ mệnh, hoa tử đinh hương… Và, tất nhiên, làm sao có thể thiếu được dòng sông cùng với cỏ mọc hoang vốn là những hình ảnh – biểu tượng từ lâu vẫn miên man với ngòi thơ Thanh Thảo !

*/ Trong xử lý thi liệu, Thanh Thảo có dùng những lối kết hợp khá phổ biến ở thơ tượng trưng.

Ta gặp những Tiếng đàn bọt nước, tiếng ghi-ta nâu, tiếng ghi-ta lá xanh, tiếng ghi-ta tròn, tiếng ghi-ta ròng ròng máu chảy, về miền đơn độc, vầng trăng chếnh choáng, chôn cất tiếng đàn, đường chỉ tay, dòng sông rộng… Nhiều thi ảnh được tượng trưng hoá, khiến chúng có dạng một hình thể chứa nhiều hình ảnh.

*/ Còn mạch triển khai của thi phẩm lại là hợp lưu của cả hai dòng tự sự và nhạc.

Cái độc đáo của bài thơ này chính là ở những thủ pháp hiện đại mà hình ảnh không hề cầu kỳ xa lạ vẫn giúp người đọc hình dung chất Tây Ban Nha không trộn lẫn.

_ Thanh Thảo có lối diễn đạt câu thơ không viết hoa đầu dòng, tạo mạch thơ liên tục, xâu chuỗi với nhau để nối kết các biểu tượng đầy sức ám ảnh :

đất nước của những làn điệu ghi ta – Tây Ban cầm, của áo choàng matador – đấu sĩ, của những giấc mơ hiệp sĩ của chàng Đôn Kihôtê đã cuốn hút người đọc bằng chất men say chếnh choáng cả vầng trăng. Không chỉ có thế, ghi ta của chàng nghệ sĩ còn vang những âm điệu rất lạ « li-la li-la li-la » gọi về sắc tím của hoa tử đinh hương, âm thanh và màu sắc hoà quyện, dìu dịu vẻ đẹp của một nỗi buồn trữ tình. Bài thơ cuốn người đọc vào cái âm hưởng li-la ngân mãi không dứt ấy. Đó cũng là những gì đã xuất hiện trong thơ Lorca, ca ngợi một đất nước Tây Ban Nha tươi đẹp và hào hiệp với khát vọng công lý, tự do.

_ Bài thơ là sự hợp lưu của cả hai dòng tự sự và nhạc

+ Sự kiện Lorca bị hành hình vào bài thơ này đã dàn thành bốn phần nội dung với những khúc có dụng ý hẳn hoi về độ dài và tiết nhịp Đầu tiên, phần giới thiệu, là hình ảnh Lorca theo lối ấn tượng : những tiếng đàn bọt nước / Tây – ban – nha áo choàng đỏ gắt / li-la li-la li-la / đi lang thang về miền đơn độc / với vầng trăng chếnh choáng / trên yên ngựa mỏi mòn. + Tiếp nối, phần phát triển, Lorca bị giết : Tây – ban – nha / hát nghêu ngao / bỗng kinh hoàng / áo choàng bê bết đỏ / Lorca bị điệu về bãi bắn / chàng đi như người mộng du. + Kế đó, phần cao trào, là nỗi tiếc thương trước sự thực phũ phàng : tiếng ghi-ta nâu / bầu trời cô gái ấy / tiếng ghi-ta lá xanh biết mấy / tiếng ghi-ta tròn bọt nước vỡ tan / tiếng ghi-ta ròng ròng / máu chảy // không ai chôn cất tiếng đàn / tiếng đàn như cỏ mọc hoang / giọt nước mắt vầng trăng / long lanh trong đáy giếng. Và cuối cùng, + Phần kết, với hình ảnh Lorca lìa bỏ tất cả và giải thoát : đường chỉ tay đã đứt / dòng sông rộng vô cùng / Lorca bơi sang ngang / trên chiếc ghi-ta màu bạc // chàng ném lá bùa cô gái di-gan / vào xoáy nước / chàng ném trái tim mình / vào lặng yên bất chợt / li-la li-la li-la...–>Việc tái hiện sự kiện Lorca bị hành hình với những diễn biến phũ phàng, dù chỉ là chấm phá, cũng đã ít nhiều đem lại một cái “cốt” cho tác phẩm.. Nhưng, dường như cái mạch kia còn tuân theo các bước phát triển thuộc về cấu trúc của một ca khúc nữa.

+ Thú vị và bất ngờ nhất là việc khảm vào mạch ấy những âm thanh như cách diễn tấu của nhạc công khi đệm cho người hát một ca khúc.

Ngay sau hai câu mào đầu đó là chuỗi âm thanh li-la li-la li-la. Nó như một chuỗi nốt đàn buông do người đệm đàn (ghi ta) lướt qua hàng dây để kết thúc phần dạo, đánh dấu khoảng ngắt cho người hát chính thức bắt lời trình diễn ca khúc. Và thi phẩm cũng kết thúc bằng sự trở lại của chuỗi âm thanh ấy. Nó tựa những tiếng đàn đệm cuối cùng nhằm tạo những dư âm sau khi lời hát đã ngừng. Đấy chẳng phải là một lối phối âm quen thuộc trong diễn tấu ca khúc sao ? Mà cũng có thể hình dung nó như tiếng huýt sáo ngẫu hứng của người ca sĩ trên nền nhạc khi diễn tấu. Ngẫu hứng mà đầy xao xuyến. Khi âm thanh gây niềm xao xuyến thì tự nó cũng chất chứa thi vị chứ sao ) Sự có mặt của hai chuỗi li-la li-la li-la ở phần đầu và phần kết là thế. Song tác phẩm là sản phẩm thơ chứ không phải là một sản phẩm nhạc. –>Nên việc nhập cấu trúc ca khúc vào với cốt tự sự để chúng đồng thể với nhau hỗ trợ cho viẹc bộ lộ chất thơ.

III/ Đọc – Hiểu :

1/  Hình ành Lorca người nghệ sĩ tự do cùng khát vọng cách tân nghệ thuật

Đất nước Tây Ban Nha xinh đẹp với những trận đấu bò rực lửa, với tiếng ghi ta say lòng đã đi vào trong thơ của Garcia Lorca, nhà thơ nhân dân, người chiến sĩ chống phát xít. Sự hy sinh anh dũng của ông trước họng súng của bọn phát xít Franco đã để lại nhiều tiếc thương cho nhân dân Tây Ban Nha. Sức ám ảnh của những bài thơ đầy chất lãng tử của người nghệ sĩ Tây Ban Nha ấy đã gặp gỡ với hồn thơ Thanh Thảo làm nên bài thơ độc đáo Đàn ghi ta của Lorca trong tập thơ Khối vuông rubic. Viết về một nhà thơ hiện đại, một người con của đất nước Tây Ban Nha, Thanh Thảo đã dựng nên một chân dung bằng thơ sống động. Và mở đầu bài thơ là

*/Không gian của bức chân dung

với những biểu tượng đặc trưng của văn hóa xứ sở những trận đấu bò, hiện hữu tất cả chất cuồng say của người nghệ sĩ:

những tiếng đàn bọt nước

Tây ban Nha áo choàng đỏ gắt

li la li la li la

đi lang thang về miền đơn độc

trên yên ngựa mỏi mòn

Em có cảm nhận như thế nào về hai câu thơ :

những tiếng đàn bọt nước

Tây ban Nha áo choàng đỏ gắt

Hai câu :

_ Những tiếng đàn bọt nước / Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt.

Thanh Thảo chọn hai hình ảnh này khởi đầu một thi phẩm giống như kiểu tạo những âm chủ cho một nhạc phẩm. Chúng là –>những tương phản kín đáo mà gay gắt : âm thanh hồn nhiên – sắc màu chói gắt, tiếng đàn thảo dân – áo choàng đấu sĩ, vẻ khiêm nhường – sự ngạo nghễ, niềm hân hoan – nỗi kinh hoàng, nghệ thuật – bạo lực, thân phận bọt bèo – thực tại tàn khốc… Cặp hình ảnh tương tranh, đối lập ấy –> vừa giúp ta hình dung về một Lorca vừa gợi ta liên tưởng đến khung cảnh của một đấu trường đặc biệt, không phải của một võ sĩ với bò tót mà là cuộc đấu giữa khát vọng dân chủ của công dân Lorca với nền chính trị độc tài, của khát vọng cách tân trong chàng nghệ sĩ Lorca với nền nghệ thuật già nua.

Và trên một nền hiện thực đầy tranh chấp đối chọi ấy, nổi lên

*/ Chân dung Lorca :

Em có cảm nhận như thế nào về bức chân dung Lorca ?

_                      đi lang thang về miền đơn độc

với vầng trăng chếnh choáng

trên yên ngưa mỏi mòn

Nội dung chủ đạo mà thi phẩm triển khai sẽ là

–> bức tranh bi tráng về thân phận người nghệ sĩ trong một thời đại biến động như bão táp, là vẻ đẹp lung linh của nghệ thuật vượt lên trên mọi sự đe doạ của các thế lực bạo tàn, hung hiểm.

Ở đó nhìn theo góc độ nào cũng vẫn chỉ thấy

–> hành trình của con người tự do và nhà cách tân nghệ thuật Lorca  thật mong manh và đơn độc

Lorca đi lang thang về miền đơn độc, đi như người mộng du, rôi thả hồn theo tiếng ghi-ta :

_ Li la li la li la –>chuỗi âm thanh li-la li-la li-la, nó như một chuỗi nốt đàn buông do người đệm đàn (ghi ta) lướt qua hàng dây để kết thúc phần dạo, đánh dấu khoảng ngắt cho người hát chính thức bắt lời trình diễn ca khúc.

Và ca khúc ấy bắt đầu tái hiện

2/ Cái chết đầy bi phẫn của Lorca, khát vọng cách tân đành dang dở

Tây Ban Nha của thời Lorca còn là đất nước sôi sục những cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa phát xít , ghi ta của Lorca cất lên lời ca tranh đấu : «Ghi ta bần bật khóc – Không thể nào – dập tắt » (thơ Lorca). Bởi vậy diễn tả khoảnh khắc người chiến sĩ ấy bị bọn phát xít sát hại, Thanh Thảo cũng đã dựng nên bầu

_  Không gian kinh hoàng những ấn tượng chết chóc :

Tây Ban Nha hát nghêu ngao – bỗng kinh hoàng –áo choàng bê bết đỏ-Lorca bị điệu về bãi bắn – chàng đi như người mộng du… Hình ảnh thơ tả thực “áo choàng bê bết đỏ” đã phản ánh

–>Hiện thực phũ phàng, tàn khốc đổ xuống đời Lor-ca.

–>Lời thơ vang lên là một chuỗi tự sự, nhưng cấu trúc lại đứt đoạn như để nhằm diễn tả cuộc đời Lor-ca “nửa chừng xuân thoắt gãy cành thiên hương”.

Cái chết bi thảm của Lor-ca là một sự kiện chính trị lớn ở Tây Ban Nha. Nó tạo ra một hiệu ứng dây chuyền, được Thanh Thảo diễn tả theo lối tượng trưng độc đáo: Những câu thơ tiếp nối diễn tả tột cùng cho

_ Cảm giác đau đớn uất nghẹn trước sự tàn bạo của bọn độc tài phát xít :

tiếng ghi ta nâu

bầu trời cô gái ấy

tiếng ghi ta lá xanh biết mấy

tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan

tiếng ghi ta ròng ròng máu chảy…

–>Điệp khúc dồn dập qua nhịp thơ Thanh Thảo như đã lột tả được cái bàng hoàng căm phẫn trong bản ghi ta bi tráng!

Màu nâu của đất, của làn da rám nắng,màu xanh của lá của bầu trời như tương phản gay gắt và dữ dội với màu đỏ ròng ròng máu chảy. Cảm giác vỡ oà đau đớn uất nghẹn trong tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan. Nỗi kinh hoàng trong cảm giác mất mát cũng nhân lên gấp bội, nỗi đau như xé lòng khi hình dung ra cảnh kẻ thù sát hại người nghệ sĩ tranh đấu cho tự do

–>Lời thơ của Thanh Thảo liên tục chuyển đổi cảm giác mở ra nhiều chiều suy tưởng :

từ tiếng ghi ta nâu vang lên âm thanh ám ảnh , như mang theo khát vọng tự do và tình yêu mà Lor-ca gởi trao đến mọi người, đến An-na Ma-ri-a -người yêu chung thuỷ. “tiếng ghi ta lá xanh biết mấy” sắc màu tượng trưng cho sự sống; nhưng giai điệu ghi ta ấy bỗng đột ngột vỡ tan để rồi kết đọng thành ròng ròng máu chảy. Qua nhịp thơ dồn dập Thanh Thảo như

–>đã lột tả được cái bàng hoàng căm phẫn trong bản ghi ta bi tráng, qua cái chết đầy phẫn uất của lorca

Những câu thơ tiếp theo như đặc tả cho một sự sống khác, mãnh liệt, âm thầm mà bất tử :

3/ Nỗi tiếc thương và niềm tin mãnh liệt vào sự bất tử của tiếng đàn lorca

không ai chôn cất tiếng đàn

tiếng đàn như cỏ mọc hoang

giọt nước mắt vầng trăng

long lanh trong đáy giếng

Đối với lòng tiếc thương, mọi cái chết đều ngang trái. Cái chết của Lorca càng ngang trái bội phần. Vì ông bị phatxit giết hại khi mới 37 tuổi, xác ông còn bị chúng quẳng xuống một cái giếng để phi tang. Và Thanh Thảo đã chọn thời điểm bi phẫn nhất của cuộc đời Lorca cho cảm hứng của thi phẩm, lấy lời di chúc của Lor-ca “khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn” làm đề từ cho bài thơ của mình. Đây chính là di ngôn đầy tâm huyết của người nghệ sĩ chân chính. Lor-ca không muốn nghệ thuật của mình vì được công chúng yêu mến đưa lên đài danh dự, rồi vô tình sẽ trở thành một vật cản trên con đường sáng tạo không có giới hạn đối với thế hệ sau. Nhưng

_  không ai chôn cất tiếng đàn –> Câu thơ có lẽ đã được bật ra trong tâm thức sáng tạo của Thanh Thảo khi ông nghĩ tới lời thỉnh cầu của Lor-ca trong bài Ghi nhớ

–>Không ai hiểu, không ai làm theo di nguyện của Lorca , ý nguyện của Lor-ca – một ý nguyện thể hiện chất nghệ sĩ bẩm sinh hoàn hảo của nhà thơ,

–>nói lên sự gắn bó vô cùng sâu nặng của ông đối với nguồn mạch dân ca xứ sở – đã không được thực hiện. Nhưng nghĩ sâu về điều đó, ta bỗng vỡ ra một chân lí : không ai chôn cất tiếng đàn và dù muốn chôn cũng không được ! Vì đó là tiếng đàn, một giá trị tinh thần, chứ không phải là một cây đàn vật thể.

–>Tiếng đàn ấy trường cửu cùng tự nhiên và hơn thế, bản thân nó chính là tự nhiên. Nó vẫn không ngừng vươn lên, lan toả, ngay khi người nghệ sĩ sáng tạo ra nó đã chết. Thật sự thấm thía chân lí nói trên, nhưng tác giả vẫn không ngăn nổi lòng mình : nuối tiếc, họ xót thương cho cái chết của thiên tài và những cách tân nghệ thuật còn dang dở.

Những câu thơ được viết ra thấm đẫm, cảm giác xa vắng, bơ vơ, côi cút, giữa mênh mang trong cõi trời đất. Lorca mất đi, để lại một khoảng trống quá lớn cho nhân dân Tây ban Nha đang đấu tranh vì tự do công lí, cho nền nghệ thuật Tây Ban Nha đang trên con đường cách tân. Mất lorca

_ “tiếng đàn như cỏ mọc hoang” –> so sánh để nhấn mạnh vị trí vai trò của thiên tài Lorca–>khi người nhạc trưởng mất đi, bản giao hưởng nghệ thuật Tây Ban Nha sẽ loạn nhịp.

Và cũng chính vì thế

_ không ai chôn cất tiếng đàn – tiếng đàn như cỏ mọc hoang à–>so sánh Thanh Thảo muốn người đọc cảm nhận về sức lan toả của Lorca, sự sống mãnh liệt của nghệ thuật Lorca không gì có thể hủy hoại được.

Sức sống mãnh liệt ấy cùng lòng xót thương của nhân dân được thể hiên tập trung qua hình ảnh thơ

_ giọt nước mắt vầng trăng

long lanh trong đáy giếng

–>Câu thơ được viết theo lối “nghệ thuật sắp đặt”, giữa chúng chẳng có một quan hệ từ nào. Vì thế,  ta có thể hiểu theo nhiều kiểu quan hệ, tạo ra nhiều làn nghĩa : 1) quan hệ đẳng lập : giọt nước mắt (và) vầng trăng ; 2) quan hệ song song : giọt nước mắt (với) vầng trăng ; 3) quan hệ so sánh : giọt nước mắt (như) vầng trăng ; 4) quan hệ sở hữu : giọt nước mắt (của) vầng trăng ; 5) quan hệ đồng nhất : giọt nước mắt (là) vầng trăng… Người đọc có một thoáng phân vân : vậy ý thực của câu thơ sẽ theo nghĩa nào ? Nhưng thoáng ấy sẽ qua nhanh bởi chỉ có câu trả lời duy nhất : –>nó phải là sự giao thoa và lung linh của tất cả các làn nghĩa ấy, nó tạo ra những liên tưởng có tính hiệu ứng dây chuyền.

Giọt nước mắt tiếc thương của những người mến mộ dành cho Lor-ca như vầng trăng soi vào đáy giếng, lung linh, lan toả từ người này sang người khác, từ đất nước Tây Ban Nha lan ra cả nhân loại tiến bộ, và cả sự cộng hưởng tình cảm ở đông đảo bạn đọc Việt Nam. Nói cách khác

–> hình ảnh thơ tượng trưng siêu thực đa nghĩa khẳng định sự tỏa sáng trường tồn và bất diệt của thiên tài Lorca

Những câu thơ tiếp theo như diễn tả  một sự sống khác, mãnh liệt, âm thầm mà bất tử thật kỳ diệu nhưng cũng xúc động lòng người của thiên tài Lorca :

đường chỉ tay đã đứt

dòng sông rộng vô cùng

Lorca bơi sang ngang

trên chiếc ghi ta màu bạc

chàng ném lá bùa cô gái di gan vào xoáy nước

chàng ném trái tim mình vào lặng yên bất chợt

li-la li-la li-la…

Trên thực tế, cái chết của Lor-ca là cái chết tức tưởi do bọn phát xít Frăng-cô gây nên. Nhưng nhìn suốt chiều dài lịch sử, ta thấy Lor-ca không phải là trường hợp nghệ sĩ đầu tiên hay cuối cùng chịu kết cục bi thương bởi các thế lực thù địch với cái đẹp. Vậy phải chăng có thể xem những khổ nạn liên tục là một phần tất yếu trong định mệnh của họ ? Hẳn Thanh Thảo đã nghĩ vậy khi viết tiếp những câu thơ thật gọn nghẽ, “nhẹ nhõm” và “mênh mang” (ta hãy chú ý tới điểm rơi cuối dòng thơ của các từ, cụm từ như đã đứt, vô cùng, sang ngang). Đường chỉ tay là hiện thân của thiên mệnh. Dù ai tiếc thương mặc lòng, đối với người nghệ sĩ như Lor-ca khi

_ Đường chỉ tay đã đứt tượng trưng cho cú giáng phũ phàng trái ngang của số mệnh. –> cũng có nghĩa chàng là đã dứt khoát được giải thoát

_ Chiếc ghi-ta tượng trưng cho âm nhạc và thơ ca. Chiếc ghita màu bạc là biến ảnh của chiếc ghi-ta nâu khi đã sang cõi khác. Đúng hơn, là chiếc ghi-ta đã hoá, giờ sang cõi siêu sinh.

_ Thi sĩ bơi trên chiếc ghi-ta màu bạc chính là bơi trên con thuyền của thi ca đang vượt qua bến bờ sinh tử, đi vào cõi siêu sinh bất tử –> Tác giả đã tôn vinh thơ Lorca bất tử nên người sáng tạo ra nó cũng bất tử

_ chàng ném lá bùa cô gái di gan vào xoáy nước chàng ném trái tim mình vào lặng yên bất chợt _ Lá bùa cô gái di-gan là cái đẹp huyền bí. Xoáy nước là tai hoạ định mệnh trên dòng sông của số phận, cũng là cái dòng sông ranh giới giữa cõi sống và cõi chết, giữa thực tại và hư vô.

Còn nuối tiếclàm chi lá bùa hộ mệnh được xem là vật tàng trữ những sức mạnh thần diệu mà cô gái Di-gan trao cho. Chàng, dứt khoát và mạnh mẽ, ném nó “chìm lỉm” (chữ của Hàn Mặc Tử) vào xoáy nước hư vô, như ném trái tim mình vào lặng yên bất chợt – cái lặng yên của sự sâu thẳm, anh minh, mà ở đó, lời nói đã tan đi trong chính nó.

–>Chàng đã đoạt lấy thế chủ động trước cái chết của mình.

Chàng đã thắng không chỉ lũ ác nhân mà còn thắng cả chính định mệnh và hư vô nữa. —->từ ném giàu hàm ý tượng trưng về sự giã từ, sự giải thoát của Lorca…

Chàng đang bận tâm đuổi theo những ý nghĩ xa vời. Chàng đâu thèm chú ý tới máu lửa quanh mình lúc đó. Chàng đã không chấp nhận sự tồn tại của bạo lực. Chàng chết, nhưng kẻ bất lực lại chính là lũ giết người !

–>vẻ đẹp của con người từ lâu dám coi khinh cái chết bởi cái chết do kẻ thù gây ra cũng không thể ngăn cản tư tưởng, tâm hồn Lorca hoà vào với sự sống bất tử của nhân dân.

–>Tóm lại : Những câu thơ trên diễn tả một hành trình đối mặt với định mệnh của người nghệ sĩ tài hoa người Tây Ban Nha, như một thái độ bình thản trước số phận.

Lá bùa hộ mệnh rồi cũng đến lúc không cần nữa, trái tim của bất cứ ai rồi cũng đến lúc bất chợt lặng yên, chỉ khác nhau là nó đến sớm hay muộn đối với mỗi cuộc đời. Riêng Lor-ca, dù nhịp tim của nhà thơ không còn đập nữa, nhưng Lá bùa – định mệnh, trái tim lặng yên để làm nên mộtè sự sống trường tồn vượt qua và vút lên vang động khắp không gian.

_  li-la li-la li-la... Tiếng đàn mang tên loài hoa tử đinh hương có màu tím ngát rất được người phương Tây ưa chuộng –>Chuỗi âm thanh kế tiếp gợi hình ảnh những tràng hoa chuỗi hoa bật tím liên tiếp. Đó là những đoá hoa người đời, người thơ thầm kính viếng hương hồn Lorca hay chính là ngàn muôn đoá hoa của sự sống đang nảy nở từ cái chết đau thương của nhà thi sĩ, thể hiện sức sống bất diệt của những giá trị chân chính trên cõi đời này ? Có thể là thế này, có thể là thế kia, mà có lẽ là cả hai.  Và dư ba con sóng thơ cùng với giai điệu tiếng đàn ghi ta li-la li-la li-la tha thiết mang theo khát vọng tự do và cách tân nghệ thuật của ông, tin rằng nó sẽ được cộng hưởng lan toả trong không gian – thời gian, neo đậu lâu dài trong tình cảm mến mộ của công chúng yêu nghệ thuật và cả lòng ngưỡng mộ sâu kín của người viết.

IV/ KẾT LUẬN

Học sinh đọc ghi nhớ SGK

“Đàn ghi ta của Lorca là một bài thơ hay của Thanh Thảo, không chỉ đã tạo dựng chân dung người nghệ sĩ – chiến sĩ Garcia Lorca một cách trung thực, mà còn khiến người đọc cảm nhận rõ vẻ đẹp tâm hồn, tính cách đậm chất Tây Ban Nha của Lorca. Bài thơ giàu nhạc điệu, ngỡ như chính tác giả đã để lòng mình đồng điệu với sự sống Lorca trong giờ phút đối mặt với họng súng quân thù”

Advertisements

4 phản hồi to “_ Đàn ghi ta..”

  1. phan tich nghe thuat trong bai tho ‘dan ghita cua lorca”

    • thaidung1611 said

      Cảm ơn bạn đã tin tưởng và chia sẻ. Nhưng quả thực tôi cũng chưa cảm nhận hết cái hay của bài thơ, nên tôi cũng chưa biết phải đáp ứng nguyện vọng của bạn như thế nào cho phải. Tôi chỉ có thể gửi bài soạn của mình để bạn đọc tham khảo và tự rút ra điều cần thiết cho mình. Chào bạn !

  2. tranthuthuy said

    CÔ DUNG OI! EM MUỐN GỌI ĐIỆN THOẠI ĐỂ TRÒ CHUYỆN VỚI CÔ, ĐỂ HỌC TẬP KINH NGHIỆM TRONG GIẢNG DẠY ĐƯỢC KHÔNG CÔ? NẾU ĐƯỢC THÌ EM MONG CÔ CHO EM SỐ ĐIỆN THOẠI CỦA CÔ QUA ĐỊA CHỈ MAIL NÀY CỦA EM CÔ NHÉ. EM CẢM ƠN ƠN CÔ NHIỀU.

  3. chung gia minh said

    Chao^^ bai phan tich hay lam….nhug theo e…., can nhan manh nhug tu quan trong va gach chan nhug tu do…chi ra nghe thuat ..noi dung….ngan gon va de hieu chut….tinh cam se bi lang mang k dinh trong tho..e xin het.. Mong co tiep nhan yk kien cua em…e cam on co da doc

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: