Phía trước là chân trời

Chiếu cầu hiền

Chiếu cầu hiền                                                                 Ngô Thì Nhậm

A/ Tiểu dẫn

1/ Tác giả

2/ Tác phẩm

_ Hoàn cảnh ra đời

_ Chủ đề tác phẩm

B/ Văn bản :

Bài chiếu này do ai viết ? Viết cho đối tượng nào ? Nhằm mục đích gì ?

Bài chiếu này do ngô Thì Nhậm viết theo lệnh của vua Quang trung cho các trí thức Bắc Hà nhằm động viên họ đem tài năng tham gia xây dựng đất nước. Nên tư tưởng tình cảm của Ngô Thì Nhậm trong bài chiếu cũng chính là tư tưởng tình cảm của vua Quang Trung

I/ Bố cục :

Bài chiếu gồm mấy phần và nội dung của mỗi phần ?

_ Từ đầu … đến người hiền : Vai trò của người hiền

_ Tiếp …Ngọc bán rao : Cầu hiền

_ Còn lại : Lời thúc giục khẩn thiết

II/ Đọc – Hiểu

1/ Vai trò trách nhiệm của người hiền

Người hiền là người có tài có đức để giúp dân giúp đời. Còn thiên tử là con trời. Theo quan niệm xưa, vua là người được sự uỷ thác của trời (thiên mệnh) để cai quản thiên hạ. Thiên tử muốn cai trị được thiên hạ phải có sự trợ giúp của người hiền.

Để nêu bật mối quan hệ giữa người hiền và thiên tử, tác giả đã vào đề như thế nào ?

_ Từng nghe việc xử thế người hiền cũng như vì sao sáng trên trời

Sao tất phải chầu về Bắc thần, người hiền tất phải để thiên tử sử dụng

è Bằng phương pháp so sánh liên tưởng, mượn một hiện tượng kì vĩ của thiên nhiên để khẳng định tính tất yếu trong mối quan hệ của người hiền với thiên tử

Trên cơ sở đó, tác giả đưa ra giả định

_ Nếu giấu mình ẩn tiếng, có tài mà không để cho người đời dùng thì không đúng với ý trời sinh ra người hiền tài

è Nêu ra một giả định để rồi từ đó khẳng định vai trò trách nhiệm của người hiền đối với dân với nước

Người hiền rất quan trọng với dân với nước. Và lẽ đương nhiên, người hiền sinh ra là để cho thiên tử sử dụng. Nhưng nay người hiền chưa chầu về, vua  phải ban chiếu cầu hiền

2/ Cầu hiền

Người hiền chưa chầu về ắt hẳn phải có lí do

Vậy theo tác giả lí do cầu hiền là gì ?

a/ Lí do cầu hiền

Theo tác giả có hai lí do

Thứ nhất là

_ Do hoàn cảnh lịch sử mà dân tộc ta vừa phải trải qua

Trước đây, gặp lúc mạt thời, đất nước có nhiều biến cố, kẻ sĩ muốn giữ khí tiết người thì ngậm tăm, kẻ làm dân thường, hoặc làm bậc cao ẩn giấu kín danh tiếng.

Thời điểm mà tác giả muốn nói đến là giai đoạn lịch sử cuối thế kỉ XVIII, chúa Trịnh ngày càng lấn át vua Lê. Sau sự kiện Tây Sơn ra Thăng Long “phù Lê diệt Trịnh” năm 1786, xung đột vua Lê chúa Trịnh đã găy gắt hơn, rồi can thiệp của quân xâm lược nhà Thanh và cuộc hành quân thần tốc của Nguyễn Huệ Quang trung ra Thăng Long đánh đuổi giặc Thanh xâm lược, mở ra trang sử mới của đất nước ta. Nói chung trong bối cảnh xã hội loạn lạc, kẻ sĩ thường lúng túng và chán nản, bi quan. Nhiều người không muốn hoạt động xã hội, muốn trốn tránh không ra làm qua sợ liên luỵ hoặc vì muốn bảo toàn nhân cách nhà nho “tôi trung không thờ hai chủ”. Mặt khác, kẻ sĩ Bắc Hà đã hơn ba trăm năm phụng sự nhà Lê. Khi nhà Lê sụp đổ, triều đại Tây Sơn lên thay, một số nhà nho đã sáng suốt ủng hộ Tây Sơn như ngô Thì Nhậm, Phan Huy ích, Đoàn Nguyễn Tuấn, Vũ Huy Tấn, Ninh Tốn… Song ècòn nhiều nhà nho do quan điểm đạo đức bảo thủ không nhận thấy chính nghĩa và sứ mệnh lịch sử của Tây Sơn, nên đã bất hợp tác, thậm chí còn chống lại. Điển hình là tiến sĩ Trần Danh án, người đã được Ngô Thì Nhậm và Phan Huy ích viết thư khuyên mời cộng tác với Tây Sơn đến ba lần nhưng đều cự tuyệt.

 Lí do thứ hai là “ Nhà nước vừa mới được trời tạo lập, chính là lúc cần người quân tử thi thố tài kinh luân”Bởi “mọi sự mới bắt đầu, kỉ cương triều đình còn nhiều thiếu sót, công việc biên ải chính lúc lo toan. Dân khốn khổ còn chưa hồi sức, việc giáo hoá đạo đức chưa thấm nhuần”

_ Do buổi đầu xây dựng đất nước còn rất khó khăn bề bộn mà người hiền tài lại chưa ra hợp tác

Nếu em ở vào cương vị của vua Quang Trung, em sẽ hành động như thế nào 

           _ Ra lệnh bắt buộc

           _ Trấn áp những ai không hợp tác

           _ Thuyết phục để họ tự nguyện

Quang Trung không chỉ thể hiện tài chỉ huy quân sự trăm trận trăm thắng, mà nhà vua còn thể hiện tài năng trong việc dùng người trị quốc. Để trí thức Bắc Hà hiểu Tây Sơn, tự nguyện ra giúp dân, giúp nước, Nguyễn Huệ đã

b/ Thuyết phục trí thức Bắc Hà hợp tác

Để làm được điều đó, trước tiên

_ Quang Trung bày tỏ thái độ chân thành của mình

“ Trẫm hiện đương ngồi bên mép chiếu, chăm chú lắng nghe, sớm hôm mong mỏi. Thế mà những người tài cao học rộng, chưa có ai đến ? Hay là trẫm là người ít đức, không xứng đáng để những người ấy phò tá chăng ?

Em có nhận xét gì trong cách bày tỏ thái độ của vua Quang Trung ?

èHình ảnh Trẫm ngồi bên mép chiếu kết hợp với các câu hỏi tu từ đã nhấn mạnh thái độ khiêm tốn sự chân thành mong mỏi  hợp tác của các bậc hiền tài

Không chỉ có vậy, Quang Trung còn

_ Quang Trung còn giúp trí thức Bắc Hà hiểu đúng những nhiệm vụ xây dựng đất nước to lớn mà triều đại Tây Sơn đang dự kiến thực hiện.

Quang Trung cho rằng “ làm nên ngôi nhà lớn không phải chỉ một cành cây, xây dựng nền thái bình không chỉ mưu lược của một kẻ sĩ”

Bằng phương pháp so sánh liên tưởng, tác giả đã

+ Khẳng định đề cao vai trò sức mạnh tập thể của người hiền trong sự nghiệp chung xây dựng đất nước

Nhưng người hiền tài cụ thể là những ai, phải chăng chỉ tập trung vào một số người có học ?

Về vấn đề này, Quang Trung đã quan niệm như thế nào ?

Nhà vua quan niệm “ về việc tìm kiếm người hiền tài trong nước thì trong mười ấp nhà, tất có người trung tín”. Người hiền chính là những người trung tín ở trong dân gian. Người hiền chính là sự tập trung điển hình trí tuệ của nhân dân. Nói cách khác, nhà vua :

+ Khẳng định đề cao trí tuệ của nhân dân èĐó là quan điểm tiến bộ so với thời đại

Trên cơ sở đó Quang Trung

_ Thúc giục về ý thức và trách nhiệm của người hiền tài đối với đất nước

 “ một đất nước rộng lớn có truyền thống văn chương như thế này há lại không có người kiệt xuất hơn đời để giúp rập chính sự buổi đầu cho Trẫm ư ?”.

Với hoàn cảnh lịch sử xã hội mà dân tộc ta vừa trải qua, với tình hình cụ thể của đất nước như vậy, với thái độ chân thành mong muốn hợp tác, Quang Trung đã

c/ Chính thức ban chiếu cầu hiền cầu hiền đãi sĩ

Và để mệnh lệnh của mình có sức động viên tối đa, nhà vua đã làm cách nào ?

_ Ban chiếu đến mọi đối tượng “ quan liêu lớn nhỏ và dân chúng trăm họ, ai có tài năng học thuật, mưu hay giúp ích cho đời đều cho phép dâng thư bày tỏ công việc”

_ Ai cũng có thể tiến cử hoặc tự cử

“Ai có một tài nghệ khả năng gì có thể ứng dụng cho đời, cho phép các quan văn, quan võ được tiến cử”. Hoặc “người từ trước đến nay giấu tài ẩn tiếng, không ai biết đến cũng cho phép được dâng thư tự cử”

_ Nêu rõ quan điểm dùng người : Bổ nhiệm đúng năng lực và không trách tội trong việc tiến cử

“ Người có lời lẽ có thể dùng được thì đặc cách bổ dụng, lời có lời lẽ không dùng được thì để đấy, chứ không bắt tội nói viển vông, không thiết thực”.

Qua nội dung bài chiếu, em thấy Quang Trung suy nghĩ gì về đất nước về nhân dân

“ Làm nên ngôi nhà lớn không phải chỉ một cành cây, xây dựng nền thái bình không chỉ mưu lược của một kẻ sĩ ”

Nhà vua cho rằng : đất nước này đáng tự hào biết bao. è Việc giữ gìn và xây dựng đất nước là sự nghiệp chung của nhân dân, đặc biệt là những người kiệt xuất hơn đời dù họ xuất thân từ nho học hay dân chúng.

Vì sao vua Quang Trung lại ban chiếu cầu hiền như vậy ?

èTất cả đều xuất phát từ tấm lòng, từ thái độ mong muốn chân thành được hợp tác với người hiền tài vì sự nghiệp chung của đất nước

Qua nội dung bài chiếu, em có nhận xét gì về con người vua Quang Trung ?

è Là một nười thông minh, tinh tế, hiểu đời, hiểu người, mọi suy nghĩ lời nói hành động đều xuất phát từ lợi ích vì dân, vì nước

3/ Lời động viên thúc giục

Kết thúc bài chiếu là

_ câu cảm thán,

_ qui luật ở đời,

_ một thái độ tôn kính trân trọng,

_ sự hứa hẹn rạng danh và sự chung hưởng tôn vinh

è đã có sức cổ vũ động viên tối đa

III/ Kết luận

1/ về nội dung : SGK – 99

Chiếu cầu hiền là một văn kiện quan trong thể hiện chủ trương đúng đắn của nhà Tây Sơn nhằm động viên trí thức Bắc Hà đem tài năng tham gia xây

2/ Về nghệ thuật

Bài văn luận thuyết có tính mẫu mực thể hiện trong sự chặt chẽ và tính lôgíc của các luận điểm trong sự thuyết phục khéo léo, trong cách bày tỏ thái độ khiêm tốn của người viết cũng chính là tư tưởng của người chỉ đạo – vua Quang Trung

C/ Luyện tập

 

 

Mời bạn tham khảo giáo án WORD

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: