Phía trước là chân trời

Hạnh phúc…

A11 NGHỆ THUẬT TRÀO PHÚNG BẬC THÀY của Vũ Trọng Phụng

A/ Tiểu dẫn

1/ Tác giả và sự nghiệp

a/Tác giả

– Vũ Trọng Phụng ( 1912 – 1939) quê ở tỉnh Hưng Yên. Sinh ra trong một gia đình nghèo.

– Ông viết văn sớm, sống bằng nghề cầm bút, tuy làm việc cật lực nhưng vẫn nghèo khó.

b/ Sự nghiệp

– Ông sáng tác nhiều thể loại nhưng nổi tiếng trên hai lĩnh vực: phóng sự và tiểu thuyết. Ông được gọi là “ông vua phóng sự Bắc Kì”.

_Những tác phẩm tiêu biểu:

+ Phóng sự : Cạm bẫy người (1933), Kỹ nghệ lấy Tây (1934), Cơm thầy cơm cô (1936).

+ Tiểu thuyết : Số đỏ (1936), Giông Tố (1936), Vỡ đê ( 1936

2/ Tiểu thuyết Số đỏ

*/ Tóm tắt tác phẩm : sgk

*/ Giá trị nội dung:

– Phê phán gay gắt xã hội tư sản chạy theo đồng tiền và danh vọng để đánh mất truyền thống đạo đức của dân tộc.

*/ Giá trị nghệ thuật:

Bút pháp châm biếm đặc biệt sắc sảo thông qua hệ thống nhân vật, giọng văn và những chi tiết chứa đựng sự mâu thuẫn giữa nội dung và hình thức.

“Số đỏ ” là một trong những thành tựu của văn xuôi Việt Nam hiện đại.

3/ Về Đoạn trích

a/ Vị trí đoạn trích

 

– Xuất xứ: “Hạnh phúc của một tang gia”, trích toàn bộ chương 15 tiểu thuyết “Số đỏ”, một kiệt tác của Vũ Trọng Phụng, xuất bản năm 1936.

b/ Tóm tắt đoạn trích

Sau 3 ngày ngắc ngoải, cụ cố Tổ hơn 80 tuổi chết thật. Cụ cố Hồng, vợ chồng Văn Minh, ông phán-mọc-sừng, cậu tú Tân, cô Tuyết… cả bọn con cháu vô cùng sung sướng. Người chết được quan trên khám qua loa đã được khâm liệm, gần một ngày rồi mà chưa phát phục. Sau khi cụ bà đi thu xếp việc cưới chạy tang cho Tuyết không đi đến đâu, Văn Minh hứa là sẽ tìm cách cho Tuyết lấy chồng một cách danh giá thì cụ cố Hồng mới cho phát phục. Bầy con cháu tưng bừng vui vẻ đi đưa giấy cáo phó, gọi phường kèn, thuê xe đám ma. Bảy giờ sáng hôm sau thì cất đám. Có 2 tên cảnh sát Min Đơ, Min Toa được thuê giữ trật tự. Tuyết mặc bộ đồ NGÂY THƠ đi mời trầu. Đám ma theo cả lối Ta, Tàu, Tây. Có kiệu bát cống, có lợn quay đi lọng, có đến ba trăm câu đối, vài ba trăm người đi đưa. Có lốc bốc xoảng, bu dích và vòng hoa. Khi đám ma đi được 4 phố khi vợ chồng Typn, bà Phó Đoan và mấy người nữa đang lào xào phê bình thái độ của Xuân thì bỗng có 6 chiếc xe, trên có sư chùa Bà Banh, xe nào cũng che 2 lọng xuất hiện. Hai vòng hoa đồ sộ, một của báo Gõ Mõ, một của Xuân len vào hàng đầu. Cậu tú Tân vội bấm máy. Cụ bà chạy lên, sung sướng vì ông Đốc Xuân đã không giận mà lại giúp đáp phúng viếng đến thế, và đám ma như kể đã là danh giá nhất tất cả. Bọn quan khách thì cười tình với nhau, bình phẩm nhau, chê bai nhau,… Lúc hạ huyệt, cậu tú Tân bắt bẻ từng người một để chụp ảnh. Ông pháp mọc sừng, khóc to “Hứt! Hứt! Hứt!” bí mật dúi vào tay Xuân cái giấy bạc năm đồng gấp tư… Nó nắm tay cho khỏi có người nom thấy…

B/ Văn bản

I/ Đọc hiểu

Số đỏ, « cuốn sách ghê gớm có thể làm vinh dự cho mọi nền văn học ». Với nghệ thuật trào phúng bậc thày, mỗi chương truyện chính là màn hài kịch. Chương XV – Hạnh phúc của một tang gia là một trong những màn hài kịch đặc sắc nhất. Để dàn dựng một màn hài kịch ấy, tác giả trước hết phải phát hiện ra mâu thuẫn trào phúng, phóng đại nó lên. Và tiếng cười được bật ra từ đó. Cảm thụ đoạn trích có nghĩa là ta đi phân tích mâu thuẫn cơ bản của chương truyện.

Vậy mâu thuẫn cơ bản xuyên suốt chương truyện là gì ?

Mâu thuẫn trào phúng cơ bản đó được gợi ra ở ngay cái tên của chương truyện :

1/Nhan đề của chương truyện : Hạnh phúc của một tang gia  ( Tang gia mà lại hạnh phúc! Nhà có người chết mà lại vui!)

*/ Nguyên văn trong tác phẩm là : Hạnh phúc của một tang gia – Văn Minh nữa cũng nói vào – Một cái đám ma gương mẫu

*/ (Giải thích nghĩa đen)

_ Hạnh phúc và niềm vui, sự mạn nguyện

_ Tang gia là gia đình có người vừa mất. Không khí bao trùm gia đình này là sự sầu thương não nề

*/(Dụng ý nghệ thuật)

Hạnh phúc và tang gia, hai khái niệm này khó có thể tồn tại bên cạnh nhau. Ấy vậy mà Vũ Trong Phụng đã kết hợp chúng với nhau. Đọc tên chương- chúng ta không khỏi bật cừơi bởi cách thông báo hóm hỉnh của nhà văn. Nội dung sự việc là đau đớn, bất hạnh. Vậy mà “tang gia” lại có ”hạnh phúc”! Mà lại là hạnh phúc to lớn cứ đầy ăm ắp, tràn ra không nén nổi, vì cái chết của cụ Tổ, vì “cái chúc thư kia đã đi vào thời kì thực hành” và cũng là vì cái đại gia ấy có dịp để khoe của, khoe giàu phô cái sang cho thiên hạ biết. Việc tang là nghi lễ thiêng liêng, cần trang trọng, vậy mà, ngôn từ của tác giả dành nó lại hỗn độn, pha trộn chữ Hán, chữ Nôm, nào hạnh phúc, nào tang gia, nào văn minh, gương mẫu. cứ như chuyện đùa, chuyện vui vậy! Và sự vui đùa ấy đã mở màn cho vở hài kịch mà trên sân khấu hiện thật rõ hai trạng huống nực cuời: đám tang nhưng không phải là đám tang, nó là một đám…. rước. Con người nhưng không phải là con người mà là…. những hình nhân dị dạng, những quái vật. Và cũng bằng sự vui đùa ấy, tác giả đã miêu tả đám tang cụ cố Tổ, giống như một chuỗi cười dài, một cuộc đưa tiễn tập thể, cuộc hành trình tới mộ của cả cái xã hội tư sản thành thị Âu hoá rởm, văn minh rởm hết sức lố lăng, đồi bại đang hiện diện ở VN những năm 30 – 45 của thế kỉ XX

Tang gia quả có bối rối nhưng đó là cái bối rối sung sướng, bối rối không phải để tổ chức đám tang mà là để tổ chức một đám rước, một ngày hội. Và như thế mâu thuẫn cơ bản – yếu tố hài hước chủ yếu của chương truyện còn được gợi lên từ

2/Tình huống truyện : đám ma mà như đám hội, đám rước 

Nhưng tại sao đám tang của cụ cố Tổ lại như một đám rước, một đám hội ?

Cái chết của cụ Tổ “đã làm cho nhiều người sung sướng lắm” “bọn con cháu vô tâm cũng sung sướng thỏa thích”. Bởi

*/ Cụ cố Tổ (Ông già quái ác này) để lại một gia tài rất lớn nhưng lại ghi trong di chúc chỉ được phép chia cho con cháu khi cụ đã qua đời. Thật là sốt ruột vì ông cụ cứ sống mãi.

*/ Đám con cháu dâu rể chờ đợi cái chết của cụ như chờ đợi một niềm hạnh phúc. Và hạnh phúc đó đã đến,

*/ Cụ Tổ chếtcái chúc thư kia đã đi vào thời kì thực hành, chứ không còn là lý thuyết viển vông nữa”.

*/ Cụ Tổ chết, đây cũng là dịp để con cháu cụ khoe của, khoe giàu, phô cái sang cho thiên hạ biết.

“Người ta tưng bừng vui vẻ đi đưa giấy cáo phó, gọi phường kèn, thuê xe đám ma…”, “tang gia ai cũng vui vẻ cả”.

 Niềm vui tràn ngập tang gia, nhưng mỗi một thành viên trong gia đình lại có những lí do và sắc thái khác nhau, rất phong phú và đa dạng

*Niềm vui khác nhau cảa các thành viên trong gia đình cụ Cố Hồng :

+ Cụ Cố Hồng :

Cụ Cố Hồng – con trai trưởng của cụ Tổ, mới 50 tuổi nhưng chỉ ước được gọi là cụ Cố. Cha chết cụ hút liền một chập 60 điếu thuốc phiện, hả hê lim dim đôi mắt. Cụ vui lắm, nhưng thằng bồi tiêm vẫn còn đém được 1872 gắt “biết rồi, khổ lắm nói mãi”. Trong cái dư vị êm ái của thuốc phiện, cụ nhắm nghiền mắt để mơ màng đến cái giờ phút hạnh phúc nhất là được mặc đồ xô gai, lụ khụ chống gậy, vừa ho vừa khạc vừa khóc mếu máo” để cho thiên hạ phải trầm trồ “úi kìa, con giai nhớn đã già đến thế kia kìa”. Xưa nay mới chỉ được diễn trò già yếu ở trong nhà, cụ chưa thấy đủ. Nay nhờ có đám tang, cụ được dịp diễn trò già yếu trước mắt hàng nghìn người. Thực nực cười, bởi đó là sự báo hiếu đối với cha của cụ. Cụ đâu có nghĩ đến cha, đến cái chết của cha mà chị nghĩ đến địa vị cụ cố của mình trước bàn dân thiên hạ. Đó cũng chính là nét biếm họa thần tình cho một tâm hồn sa đọa, cho một đạo lý suy đồi đến cùng cực

+ Cụ bà (vợ cụ cố Hồng)

Lo lắng: không biết cô Tuyết hư hỏng chưa

Bảo vệ địa vị danh vọng gia đình

+ Vợ chồng Văn Minh

Văn Minh đi tây du học 6,7 năm mà chẳng có một mảnh bằng nào cả, về nước hắn mở hiệu may để cổ vũ cho cái trò Âu hóa nhằm phô ra những bộ phận kín đáo của phái đẹp. Ông nội mất, đứa cháu quí hóa này chỉ chăm chăm nghĩ đến chuyện chia gia tài, chỉ chăm chăm lo mời luật sư đến chứng kiến cái chết của cụ cố tổ để cái chúc thư kia đi vào giai đoạn thực hành chứ không còn là lí thuyết viển vông nữa.

Con người ham tiền

Không biết xử trí Xuân ra sao: 2 cái tội nhỏ – 1 cái ơn lớn àxuống cấp về mặt đạo đức

Tìm cách gả Tuyết cho Xuân – Vì danh dự của mình  à Con người tham lam, ích kỉ

Cụ Tổ chết, Đây cũng là dịp để tiệm may âu hóa và ông TYPN có thể lăng xê những mốt trang phục táp bạo nhất có thể ban cho những ai có tang đương đau đớn, vì kẻ chết cũng được hưởng chút ít hạnh phúc ở đời.

+ Cô Tuyết thì sung sướng vì được mặc bộ y phục Ngây thơ hở cả nách và nửa vú viền đen, đội cái mũ mấn xinh xinh…. Tuyết mời các quan khách rất nhanh nhẹn, trên mặt lại có vẻ buồn lãng mạn rất đúng mốt.

+ Ông Phán mọc sừng lại hả hê vì đã được cụ cố Hồng hứa chia thêm cho vài nghìn đồng. CHính cụ cũng không ngờ giá trị đôi sừng hươu lại to đến như thế.

+ Cậu Tú Tân mừng điên người vì đã sẵn sàng mấy cái máy ảnh mà vẫn chưa được dùng đến.

+ Xuân Tóc Đỏ càng được vênh vang hơn vì nhờ nó mà cụ Cố mới lăn đùng ra chết. (Nó tố cáo ngay trước mặt cụ tội ngoại tình của cô Hoàng Hôn, cháu gái của cụ, và cắm sừng vào đầu ông Phán, cháu rể cụ)

Là cố vấn của báo Gõ Mõ, Xuân còn đem lại danh giá bất ngờ cho đám tang vì đã bổ sung vào sự long trọng sáu chiếc xe chở sư cụ chùa bà Banh, đại diện hội Phật Giáo, báo Gõ Mõ cùng với những vòng hoa đồ sộ…

*/Hạnh phúc còn lan ra cả ngoài gia đình người chết. 

_ Cảnh sát Min Đơ, Min Toa được thuê giữ trật tự cho đám tang. :

hai viên cảnh sát MIN ĐƠ, MIN TOA., giữa lúc không có ai đáng phạt mà phạt, đương buồn như nhà buôn vỡ nợ thì được có đám thuê nên “sung sướng cực điểm”

_ Những bạn bè tai to mặt lớn của cụ cố Hồng được dịp khoe khoang sự oai vệ và danh giá của mình, những bội tinh và râu ria…

_ Hàng phố thì vui quá vì mấy khi được xem đám ma to như thể là hội chợ.

Một trong những nét đặc sắc nữa của chương truyện là xây dựng đượng hình tượng một đấm đông  ồn ào láo nháo, nhặng xị. mà tác giả gọi là “Một đám ma gương mẫu”

3/ Hình tượng đám ma gương mẫu

Dường như có ý thức khi vận dụng kĩ thuật điện ảnh, tác giả lùi xa quay toàn cảnh đám tang đang nghiêm chỉnh đi theo quan tài người chết đến tận huyệt

*/ Không khí đám tang :

Đám ma đưa đến đâu làm huyên náo đến đấy. Cả thành phố nhốn nháo …”Kèn ta, kèn tây, lèn tàu lần lượt thay nhau mà rộn lên”.

*/ Qui mô đám tang

đám ma được tổ chức linh đình, đủ kiểu cách, lễ nghi theo cả lối ta, tây, tàu.Đám ma rất to, to chưa từng thấy ở đất Hà thành xưa nay. Có đủ cả kiệu bát cống, lợn quay đi lọng; vài ba trăm câu đối, bức trướng, vòng hoa, vài trăm người đi đưa

*/ Tình người trong đám tang

Không chỉ lùi xa quay toàn cảnh đám tang đang nghiêm chỉnh đi theo quan tài người chết đến tận huyệt với cái điệp khúc đám cứ đi…. Đám cứ đi, mà có lúc tác giả lại dí sát ống kính quay cận cảnh để thấy đây không phải là một đám ma mà là một đám rước, đám hội hết sức vui vẻ. Đám cứ đi (chỉ là vẻ bề ngoài, ngụy tạo) còn thực chất không ai nghĩ đến việc đưa đám.

_ Đám bạn bè cụ Cố Hồng :  Họ đến đây không phải để chia buồn cũng gia đình, tiễn đưa người xấu số chặng đường cuối cùng mà họ đến để khoe những bộ ngực đầy huân, huy chương và những bộ râu ria mốt nhất. Trong tiếng kèn ai oán của đám tang, người ta nghe thấy tiếng thì thầm với nhau về những chuyện vợ con, chuyện sắm một cái áo, cái tủ…. bình phẩm sắc đẹp của các cô gái, “than thở” việc “vợ béo, chồng gầy”.

 _ Đám giai thanh gái lịch hà thành đang trên con đường Âu hóa : Ho đi vừa đi đưa tang vừa cười tình với nhau, bình phẩm nhau, chê bai nhau, hẹn hò nhau… và mỉa mai thay họ làm tất cả điều đó bằng vẻ mặt buồn rầu của người đi đưa đám ma.

_ Người dân hai bên đường :  đổ xô ra xem như xem một sự lạ. Đám ma to đến nỗi những người trong tang gia cũng cảm thấy hết sức sung sướng và hàng phố nhốn nháo cả lên khen đám ma to

_ Còn người thân trong gia đình : Chỉ chú ý đên nhu cầu riêng

Thực lòng không chú ý đến dự ra đi của ông

Chỉ có một tiếng khóc lớn nhất bật lên là của ông Phán mọc sừng “Ông ấy oặt người đi, khóc mãi không thôi và tiếng khóc của ông cũng thật đặc biệt: Hứt ! Hứt ! Hứt !… Ông thương cho người đã khuất ? Hay ông đang đóng kịch trước mặt mọi người ? Hành động của ông đã trả lời cho bạn đọc (bợt chợt dúi vào tay Xuân một cái giấy bạc năm đồng gấp tư). Một cuộc mua bán song phẳng được che đậy bởi vẻ mặt và  những giọt nước đau khổ

==>ý nghĩa phê phán và thái độ của tác giả ?

Vậy đấy, trên cái sân khấu hài hứơc, người đọc thấy được một khung cảnh pha tạp, hỗn độn, từ đồ vật đến con người từ niềm vui đến nỗi buồn

 Đám tang hay đám rứơc ? : “Đám cứ đi” rồi lại “Đám cứ đi”. Những lời văn bỡn cợt, lơ lửng, hóm hỉnh, chua chát. Để rồi tác giả  nhận xét: “ Thật đúng là một đám ma to tát có thể làm cho người chết nằm trong quan tài cũng phải mỉm cuời sung sướng, nếu không gật gù cái đầu”.

Thật đúng là một tấn đại hài kịch, nói lên sự ló lăng đồi bại của cái xã hội thượng lưu ngày trước

 4/ vài nét về nghệ thuật

_ Nhan đề gây sự chú ý

_ Tình huống đặc sắc

_ Phát hiện những chi tiết đối lập nhau gay gắt tồn tại trong cùng 1 sự vật, 1 con người để từ đó làm bật lên tiếng cười

_ Sử dụng các thủ pháp nghệ thuật như : cường điệu, nói ngược, nói mỉa 2 cách linh hoạt tạo ra hiệu quả nghệ thuật…

…………………….

II/ ghi nhớ : SGK

 

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: