Phía trước là chân trời

ÔN HỒN TB DA..

ĐÊ BÀI : Hoàn cảnh ra đời, tóm tắt tác phẩm, chủ đề tác phẩm

*/ Hoàn cảnh ra đời

Hồn Trương Ba ,da hàng thịt được Lưu Quang Vũ viết năm 1981 nhưng đến năm 1984 mới công diễn và gây được ấn tượng mạnh đối với công chúng trong và ngoài nước. Từ một cốt truyện dân gian ,Lưu Quang Vũ đã xây dựng thành một vở kịch nói hiện đại ,đặt ra nhiều vấn đề mới mẻ, có ý nghĩa tư tưởng, triết lí và nhân văn sâu sắc.

Văn bản được trích từ cảnh XII và đoạn kết của vở kịch diễn tả sự đau khổ dằn vặt và quyết định cuối cùng vô cùng cao thượng của Trương Ba sau mấy tháng hồn trú nhờ vào thể xác hàng thịt và gặp rất nhiều phiền toái

*/Tóm tắt tác phẩm: 

Trương Ba, một người làm vườn tốt bụng,khoẻ mạnh, giỏi đánh cờ bị Nam Tào bắt chết nhầm. Vì muốn sửa sai nên Nam Tào và Đế Thích cho hồn Trương Ba sống lại ,nhập vào thể xác hàng thịt vừa mới chết. Trú nhờ thể xác hàng thịt, hồn Trương Ba gặp rất nhiều phiền toái : lí trưởng sách nhiễu, chị hàng thịt đòi chồng, gia đình Trương Ba cũng cảm thấy xa lạ…mà bản thân Trương Ba cũng đau khổ vì phải sống xa lạ, giả tạo.Đặc biệt ,thân xác hàng thịt làm Trương Ba nhiễm một số thói xấu và những nhu cầu vốn không phải là của bản thân ông.Trước nguy cơ tha hoá về nhân cách và sự phiền phức phải mượn thân xác của kẻ khác,Trương Ba quyết định trả lại thân xác cho hàng thịt và chấp nhận cái chết.

*/ Chủ đề tư tưởng của đoạn trích :

Qua đoạn trích, Lưu Quang Vũ đã truyền đi bức thông điệp: Được sống làm người quí giá thật nhưng được sống đúng là mình, sống trọn vẹn với những giá trị mà mình vốn có càng quí giá hơn.Sự sống chỉ thật sự có ý nghĩa khi con người được sống theo lẽ tự nhiên ,hài hoà thể xác và tinh thần . Con người phải biết luôn đấu tranh với nghịch cảnh, với chính bản thân ,chống lại sự dung tục để hoàn thiện nhân cách và vươn tới những giá trị tinh thần cao quí.

ĐỀ BÀI  : Ý nghĩa nhan đề tác phẩm Hồn Trương Ba da hàng thịt

Nhan đề của một tác phẩm không chỉ tạo sức hấp dẫn khi khơi lên được sự tò mò nơi người đọc mà còn có ý nghĩa khái quát nội dung toàn tác phẩm.  Thông thường, khi đặt tên cho tác phẩm, người sáng tác hay theo mấy khuynh hướng sau: Một là khái quát chủ đề tác phẩm (Đất nước đứng lên, Vỡ bờ, Sóng gầm…), hai là lấy tên nhân vật chính làm tên tác phẩm (Chí Phèo, Chị Tư Hậu, Tố Tâm…), có khi lấy bối cảnh thời gian hoặc không gian (Gió đầu mùa, Làng…). Cũng có khi  nhà văn dùng một hình ảnh một chi tiết tiêu biểu… Dẫu khuynh hướng nào thì tên tác phẩm cần giàu sức gợi mở, kích thích được tối đa khả năng tưởng tượng của người thưởng thức.  Và nhan đề Hồn Trương Ba da hàng thịt của Lưu Quang Vũ là một trường hợp như thế.  

Nhan đề của tác phẩm được xây dựng trong nghệ thuật tương phản giữa hồn Trương Ba và xác hàng thịt. Nếu hồn Trương Ba là ẩn dụ biểu tượng cho tâm hồn, cho thế giới nội tâm sâu kín bên trong của con người, là biểu tượng cho vẻ đẹp trong sáng thanh cao; da hàng thịt là ẩn dụ biểu tượng cho vẻ bề ngoài thể xác con người, biểu tượng cho cái xấu xa, cái dung tục tầm thường, cái bản chất thấp kém trong một con người. Thì nhan đề trên không chỉ diễn tả sinh động sự mâu thuẫn giữa thể xác và linh hồn Trương Ba mà còn là sự mâu thuẫn giữa hìnđậm h thức và nội dung của sự vật hiện tượng trong cuộc sống .

Thông qua nhan đề mang tính hình tượng này Lưu Quang Vũ đã phản ánh một hiện thực cuộc sống con người khi bị rơi vào nghịch cảnh, phải sống giả tạo bên ngoài một đằng, bên trong một nẻo, không được sống đích thực là chính mình.Đồng thời, nhà văn cũng cảnh tỉnh chúng ta : khi không làm chủ được hoàn cảnh, không làm chủ được bản thân để lối sống dung tục tầm thường lấn át lối sống thanh cao trong sáng, để thể xác sai khiến linh hồn, để những ham muốn bản năng thấp kém làm cho nhân cách lệch lạc, nhoà mờ khiến tâm hồn và thể xác không còn là một thể hài hoà thống nhất. Nhan đề hồn Trương Ba da hàng thịt là một hình tượng nghệ thuật đã thâu tóm cả giá trị phản ánh hiện thực lẫn nội dung nhân đạo của tác phẩm

ĐỀ BÀI : Xung đột cơ bản của đoạn trích là gì?

Xung đột của vở kịch được thể hiện trong đoạn trích là xung đột giữa khát vọng sống đúng mình với hoàn cảnh trớ trêu, bó buộc, khiến con người ta trở nên khác lạ với bản thân, hay nói khác đi là bị tha hóa.

ĐÊ BÀI : Đoạn đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác anh hàng thịt thể hiện ý nghĩa gì?

Có thể nói, Trương Ba đã chết một cách vô lý. Ai cũng biết cái chết của Trương Ba là do sự vô tâm và tách trắc của Nam Tào. Nhưng sự sửa sai của Nam Tào và Bắc Đẩu theo lời khuyên của Đế Thích nhằm trả lại sự công bằng cho Trương Ba, lại đẩy anh vào nghịch cảnh vô lý hơn: linh hồn phải trú nhờ trong cơ thể của kẻ khác. Do phải sống nhờ vào thể xác anh hàng thịt, hồn Trương Ba đành phải chiều theo một số nhu cầu hiển nhiên của xác thịt. Linh hồn nhân hậu trong sạch, bản tính ngay thẳng của Trương Ba xưa kia, nay phải sống mượn, tạm bợ và lệ thuộc nên không sai khiến được xác anh hàng thịt. Đáng sợ hơn, linh hồn Trương Ba dần bị nhiễm độc bởi cái tầm thường của xác thịt anh đồ tể. Ý thức được điều đó, hồn Trương Ba dằn vặt, đau khổ và quyết định chống lại bằng cách tách ra khỏi xác thịt để tồn tại độc lập, không lệ thuộc vào thể xác.

Đoạn đối thoại khẳng định ý nghĩa của sự thống nhất giữa linh hồn và thể xác, giữa tính cách và ngoại hình. Đây là một vấn đề có tính khái quát cao, bao trùm nhiều mặt của đời sống xã hội.

ĐÊ BÀI : Đoạn đối thoại giữa hồn Trương Ba và Đế Thích thể hiện ý nghĩa gì?

Trương Ba thắp hương gọi Đế Thích xuống trần gian không phải để đánh cờ, mà để thể hiện ý định dứt khoát, quyết liệt nơi nội tâm của mình. Quá trình này diễn ra những trải nghiệm bế tắc và đau đớn.

Câu nói của Trương Ba: “Không thể bên trong một đằng bên ngoài một nẻo được. tôi muốn là tôi toàn vẹn”mang một tư tưởng triết học sâu sắc, nó phản ánh sự đòi hỏi thống nhất giữa nội dung và hình thức, giữa tư tưởng và nội dung hành động. Được sống đúng theo bản chất của mình, là một nhu cầu, một quyền lợi thiêng liêng của con người. Việc sống nhờ, sống dựa vào thân xác người khác khiến hồn Trương Ba không được sống thực với con người thật của mình.

ĐÊ BÀI :Ý nghĩa của vở kịch

– Được sống làm người thật là quý, nhưng được sống đúng là mình, sống trọn vẹn những giá trị mình vốn có và theo đuổi thì còn quý hơn.

– Sự sống chỉ thật sự có ý nghĩa khi con người được sống tự nhiên với sự hài hòa về thể xác và tâm hồn.

– Con người phải luôn đấu tranh với những nghịch cảnh, với chính bản thân, chống lại sự dung tục, để hoàn thiện nhân cách và vươn tới những giá trị tinh thần cao quý.

ĐÊ BÀI : Quan niệm của bản thân qua vở kịch.

– Sống là hướng tới hòa hợp, thỏa  mãn cả nhu cầu vật chất lẫn tinh thần, phù hợp với quy luật cuộc sống. Nếu nghiêng về một trong hai phương diện thì sự thiếu hụt khó bù đắp.

– Được sống là mình, sống thành thực với con người mình, không phải chịu bi kịch sống giả tạo, là một điều hạnh phúc. Nếu không được sống là mình, con người sẽ phải chịu những bất hạnh giằng xé, nhiều khi đến đớn đau, tủi cực. Không được sống là chính mình, con người trở nên giả dối, tha hóa, đó là một bi kịch của cuộc sống.

– Sống có ý nghĩa còn là cuộc sống dám đấu tranh với cái sai trái, cái xấu, biết hi sinh vì người khác.

– Phê phán những biểu hiện sống thiếu ý nghĩa: những hiện tượng sống giả tạo, không dám sống thật với con người mình, thiếu bản lĩnh, ích kỷ, chỉ biết sống cho mình.

ĐÊ BÀI : Bài học rút ra cho bản thân

– Có lí tưởng, có mục đích sống, khát vọng sống cao đẹp.

– Biết yêu thương, thông cảm, chia sẻ.

– Dám sống trung thực với bản thân

ĐÊ BÀI : Qua lớp kịch hồn Trương Ba và gia đình (vợ,cháu gái và con dâu), anh chị thấy nguyên nhân nào đã khiến cho người thân của Trương Ba và cả chính Trương Ba phải rơi vào bất ổn, đau khổ? Trương Ba có thái độ như thế nào trước những rắc rối đó?

-Nỗi đau khổ và tuyệt vọng của Trương Ba càng được đẩy lên khi đối thoại với người thân.Người vợ nhất định đòi bỏ đi vì “Ông đâu phải là ông.”Còn cái Gái thì giận dữ vì cái bàn tay giết lợn của ông đã làm gãy chồi non ,bàn chân to bè như cái xẻng giẫm nát cây sâm quý mới ươm trong mảnh vườn của ông nội nó” Chị con dâu sâu sắc hơn biết thương cho hoàn cảnh trớ trêu của bố chồng nhưng rồi cũng nói “chính con cũng không nhận ra thầy nữa.”

-Nguyên nhân khiến cho người thân của Trương Ba và chính ông rơi vào bất ổn là bởi Trương Ba bây giờ đã thay đổi khi phải sống trong cái xác của hàng thịt. Hình ảnh ,thói quen thô lỗ của anh hàng thịt không sai,không xấu nhưng nó chỉ thích hợp với bản thân một đồ tể thôi, còn với gia đình Trương Ba và cả chính bản thân Trương Ba thì không thể chấp nhận được vì nó quá xa lạ với họ.

-Nhân vật hồn Trương Ba bây giờ rơi vào cái thế bị mọi người xa lánh, sự tồn tại của ông vì thế mà trở nên vô nghĩa, thậm chí nặng nề ,bức bối.

ĐÊ BÀI :: Hãy chỉ ra sự khác nhau trong quan niệm của Trương Ba và Đế Thích về ý nghĩa của sự sống. Theo anh (chị ),Trương Ba trách Đế Thích ,người đem lại cho mình sự sống : “Ông cứ nghĩ là cho tôi sống, nhưng sống thế nào thì ông chẳng cần biết!” có đúng không?Vì sao? Màn đối thoại giữa Trương Ba và Đế Thích toát lên ý nghĩa gì?

Những lời độc thoại nội tâm của Trương Ba cho thấy thái độ quyết liệt của nhân vật này khi muốn thoát khỏi tình trạng giả tạo xác một nơi hồn một nẻo của mình : “Có thật là không có cách nào khác?” và sự khẳng định dứt khoát: “Không cần cái đời sống do mày mang lại ! Không cần!. Đây là lời độc thoại dẫn tới quyết định châm hương gọi Đế Thích một cách dứt khoát.
-Cuộc trò chuyện giữa Trương Ba và hàng thịt trở thành nơi tác giả gửi gắm những quan niệm về hạnh phúc,về lẽ sống và cái chết.Lời thoại sau đây thật có ý nghĩa:

“Sống nhờ vào đồ đạc của cải của người khác đã là chuyện không nên, đừng này đên cái thân tôi cũng phải sống nhờ anh hàng thịt. Ông chỉ nghĩ đơn giản là cho tôi sống chứ sống như thế nào thì ông cũng chẳng cần biết !”

àKhi sống nhờ, sống gửi, sống chắp vá ,khi không được là mình thì cuộc sống ấy thật vô nghĩa. Đế Thích có cái nhìn khá hời hợt về cuộc sống của con người nói chung và của Trương Ba nói riêng. Nhân vật Hồn Trương Ba đã ý thức sâu sắc về tình cảnh bi hài của mình và quyết tâm giải thoát.

ĐÊ BÀI :Khi Trương Ba cương quyết đòi trả xác cho hàng thịt, Đế Thích định cho hồn Trương Ba nhập vào xác cu Tị, Trương Ba đã từ chối .Vì sao?

-Khi Trương Ba cương quyết đòi trả xác cho hàng thịt, Đế Thích định cho hồn Trương Ba nhập vào xác cu Tị, Trương Ba đã từ chối .Đây là kết quả của một quá trình diễn biến hợp lí. Hồn Trương Ba thử hình dung mình lại nhập vào xác cu Tị và thấy rõ bao nhiêu sự rắc rối vô lí lại tiếp tục xảy ra. Tình thương mẹ con Cu Tị cũng là một nguyên nhân khiến ông nhanh chóng quyết định dứt khoát xin Đế Thích gọi hồn cu Tị trở về. Hành động bẻ bó nhang của ông cho thấy ông là con người nhân hậu, có quyết định dứt khoát và tự trọng ,hiểu ý nghĩa của cuộc sống.

-Cái chết của cu Tị có ý nghĩa đẩy nhanh diễn biến kịch đi đến chỗ mở nút một cách hợp lí bởi nếu chậm thì việc cứu cu Tị sẽ không còn kịp nữa

ĐÊ BÀI :Cảm nghĩ của anh chị sau khi đọc đoạn kết ?

Trương Ba đã trả lại xác cho anh hàng thịt, chấp nhận cái chết để linh hồn được trong sạch và hoá thân vào những sự vật thân thương ,tồn tại vĩnh viễn bên cạnh những người thân yêu của mình. Cuộc sống lại trở về với qui luật vốn có của nó. Màn kết với chất thơ sâu lắng đã đem lại âm hưởng thanh thoát cho một bi kịch lạc quan và truyền đi thông điệp về sự chiến thắng của sự sống đích thực, của chân , thiện ,mỹ.

ĐỀ BÀI : Màn kết cảnh VII của vở kịch “Hồn Trương Ba da hàng thịt” là hình ảnh nào? Ý nghĩa?

a/ Màn kết cảnh VII của vở kịch “Hồn Trương Ba da hàng thịt” là hình ảnh:
– Cảnh khu vườn của Trương Ba, Trương Ba hóa thân vào những hình ảnh quen thuộc trong gia đình: “Ánh lửa bà nấu cơm,con dao bà giẫycỏ,cầu ao bà vo gạo,trong mỗi trái cây cái Gái nâng niu”.

– Cu Tị sống lại và đang cùng ngồi với cái Gái trong khu vườn. Cái Gái “Lấy hạt na vùi xuống đất…”cho nó mọc thành cây mới.Ông nội tớ bảo thế. Những cây sẽ nối nhau mà khôn lớn.Mãi mãi…”

b. Ý nghĩa:

– Đoạn kết giàu chất thơ thể hiện tinh thần lạc quan của vở kịch. Trương Ba chết nhưng hình ảnh của Trương Ba bất tử, bởi ông đã có chỗ để phục sinh. Đó chính là sự phục sinh trong trái tim của những người thân yêu.
– Tác giả gửi gắm thông điệp về cuộc sống: sự sống thật sự có ý nghĩa khi con người được sống tự nhiên,hài hòa giữa thể xác và tâm hồn. Hạnh phúc của con người là chiến thắng được bản thân, chiến thắng sự dung tục, hoàn thiện được nhân cách và vươn tới những giá trị tinh thần cao quý

ĐÊ BÀI :Dựa vào đặc điểm thể loại KỊCH,em hãy nêu đặc sắc nghệ thuật của tác phẩm?

-Đối thoại kịch đậm chất triết lí, giàu kịch tính đã góp phần tạo nên chiều sâu cho vở kịch ( đối thoại giữa hồn Trương Ba với xác hàng thịt, người thân Trương Ba và Đế Thích …

-Hành động kịch của nhân vật phù hợp với hoàn cảnh , tính cách, góp phần phát triển tình huống truyện (thoát xác, đốt hương , bẻ hương…).

– Những đoạn độc thoại nội tâm của nhân vật hồn Trương Ba góp phần thể hiện rõ tính cách nhân vật và quan niệm về lẽ sống đúng đắn

ĐÊ BÀI :Phân tích xung đột kịch để làm nổi bật triết lý nhân sinh cũng như vẻ đẹp nhân cách của nhân vật Trương Ba

I/ MỞ BÀI :

  Trong làng kịch nói ViệtNam, có lẽ ai cũng biết đến Lưu Quang Vũ – một hiện tượng đặc biệt của sân khấu kịch trường những năm tám mươi của thế kỉ XX. Tuy có tài ở nhiều lĩnh vực như viết truyện ngắn, soạn kịch, làm thơ, vẽ tranh… nhưng ông được xem là một trong những nhà soạn kịch tài năng nhất của nền văn học nghệ thuật Việt nam hiện đại. Trong các vở kịch của Lưu Quang Vũ, đáng chú ý nhất là vở “Hồn Trương Ba, da hàng thịt”.

 Bằng nghệ thuật xây dựng nội tâm độc đáo, cảnh VII, đoạn cuối vở kịch đem đến cho người đọc nhiều vấn đề tư tưởng sâu sắc qua nhân vật Trương Ba trong thân xác anh hàng thịt.

II/ THÂN BÀI

(1/ Xuất xứ chủ đề, tóm tắt tác phẩm)

Hồn Trương Ba, da hàng thịt là vở kịch được Lưu Quang Vũ viết năm 1981, công diễn lần đầu tiên năm 1984, sau đó được diễn lại nhiều lần trong và ngoài nước. Từ cốt truyện dân gian, Lưu Quang Vũ đã xây dựng lại thành một vở kịch nói hiện đại và lồng vào đó nhiều triết lí nhân văn về cuộc đời và con người. Trong tác phẩm, Trương Ba là một ông lão gần sáu mươi, thích trồng vườn, yêu cái đẹp, tâm hồn thanh nhã, giỏi đánh cờ. Chỉ vì sự tắc trách của Nam Tào gạch nhầm tên mà Trương Ba chết oan. Theo lời khuyên của “tiên cờ” Đế Thích, Nam Tào, Bắc Đẩu “sửa sai” bằng cách cho hồn Trương Ba được tiếp tục sống trong thân xác của anh hàng thịt mới chết gần nhà. Nhưng điều đó lại đưa Trương Ba vào một nghịch cảnh khi linh hồn mình phải trú nhờ vào người khác. Do phải sống tạm bợ, lệ thuộc, Trương Ba dần bị xác hàng thịt làm mất đi bản chất trong sạch, ngay thẳng của mình. Ý thức được điều đó, Trương Ba dằn vặt, đau khổ và quyết định chống lại bằng cách tách ra khỏi xác thịt. Qua các cuộc đối thoại của Trương Ba, tác giả dần tạo nên một mạch truyện dẫn dắt người xem hiểu sâu hơn về Trương Ba

Đoạn trích là phần lớn cảnh VII. Đây cũng là đoạn kết của vở kịch, đúng vào lúc xung đột trung tâm của vở kịch lên đến đỉnh điểm.

2/ Phân tích các xung đột kịch 

(a/ Màn đối thoại đối giữa  Hồn – Xác.

*/Tình huống dẫn đến đối thoại Hồn – Xác.)

 Sau mấy tháng sống trong tình trạng “bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo”, nhân vật Hồn Trương Ba ngày càng trở nên xa lạ với bạn bè, người thân trong gia đình và tự chán ghét chính mình, muốn thoát ra khỏi nghịch cảnh trớ trêu.

+ Trước khi diễn ra cuộc đối thoại giữa hồn và xác, nhà viết kịch đã để cho Hồn Trương Ba “ngồi ôm đầu một hồi lâu rồi vụt đứng dậy” với một lời độc thoại đầy khẩn thiết:

“- Không. Không! Tôi không muốn sống như thế này mãi! Tôi chán cái chỗ ở không phải là của tôi này lắm rồi! Cái thân thể kềnh càng, thô lỗ này, ta bắt đầu sợ mi, ta chỉ muốn rời xa mi tức khắc!Nếu cái hồn của ta có hình thù riêng nhỉ, để nó tách ra khỏi cái xác này, dù chỉ một lát”.

(*/ Phân tích đối thoại Hồn – Xác.)

Bức xúc vì phải sống nhờ trong thân xác người hàng thịt, vì mình không còn là mình nữa, hồn Trương Ba đòi thoát ra khỏi vỏ bọc kềnh càng thô lỗ. Nhưng xác hàng thịt cho rằng linh hồn mờ nhạt của Trương Ba không thoát khỏi thân xác mình được vì xác thịt có tiếng nói của mình nhiều khi còn sai khiến, lấn át cả linh hồn. Hồn Trương Ba lại cho rằng Linh hồn có đời sống riêng : Nguyên vẹn trong sạch và thẳng thắn;   xác là cái “không có tiếng nói”, “âm u đui mù”, “chỉ là cái vỏ bên ngoài, không có nghĩa lí gì hết, không có tư tưởng, không có cảm xúc”, hoặc nếu có thì “chỉ là những thứ thấp kém” chứ không thể có được sự “cao khiết” như tâm hồn được.

– Xác hàng thịt đưa ra lí lẽ: “Hai ta đã hoà với nhau làm một rồi ông phải tồn tại nhờ tôi; tôi cho ông sức mạnh; tôi là cái bình để chứa đựng linh hồn; nhờ có tôi mà ông có thể làm lụng cuốc xới, ngắm nhìn trời đất, cảm nhận thế giới và vì thế linh hồn không thể chối bỏ được thân xác mà còn phải biết “chiều” theo những đòi hỏi của thân xác, thoả mãn những thèm khát” của xác thịt.

– không chỉ có vậy, thể xác còn an ủi vuốt ve lòng tự ái của linh hồn  bằng cách đổ cho hoàn cảnh và tự nhận lỗi về mình: Những lúc có một mình một bóng, ông cứ việc nghĩ rằng ông có một tâm hồn bên trong cao khiết, chẳng qua vì hoàn cảnh vì để sống mà ông phải nhân nhượng tôi. Làm xong điều xấu gì ông cứ việc đổ lỗi cho tôi, để ông được thanh thản…miễn là ông vẫn làm đủ mọi việc để thoả thãm những thèm khát của tôi ! Trước những “lí lẽ ti tiện” của xác thịt, Trương Ba đã nổi giận, đã khinh bỉ, đã mắng mỏ xác thịt hèn hạ nhưng đồng thới cũng ngậm ngùi thấm thía nghịch cành mà mình đã lâm vào, đành nhập trở lại vào xác thịt trong tuyệt vọng.

Trong cuộc đối thoại với xác anh hàng thịt, Hồn Trương Ba ở vào thế yếu, đuối lí bởi xác anh hàng thịt gợi lại tất cả những sự thật (cái đêm khi ông đứng cạnh vợ anh hàng thịt với “tay chân run rẩy”, “hơi thở nóng rực”, “ cổ nghẹn lại” và “suýt nữa thì…”. Đó là cảm giác “xao xuyến” trước những món ăn mà trước đây Hồn cho là “phàm”. Đó là cái lần ông tát thằng con ông “tóe máu mồm máu mũi”,…) Dù muốn hay không muốn Hồn vẫn phải thừa nhận sự xấu hổ, sự ti tiện của mình.  Vì thế hồn chỉ buông những lời thoại ngắn với giọng nhát gừng kèm theo những tiếng than, tiếng kêu

+ Còn xác anh hàng thịt thắng thế nên rất hể hả cười nhạo vào cái lí lẽ mà hồn Trương Ba đưa ra để ngụy biện: “Ta vẫn có một đời sống riêng: nguyên vẹn, trong sạch, thẳng thắn,…”. Lời thoại của xác hành thịt dài với chất giọng khi thì mỉa mai cười nhạo khi thì lên mặt dạy đời, chỉ trích, châm chọc.

Qua cuộc dối thoại với xác anh hang thịt, ta thấy Trương Ba là người có phẩm chất cao đẹp: luôn tự hào về đời sống tâm hồn của mình; dũng cảm nhìn thẳng vào sự tha hoá của bản thân; nỗ lực đấu tranh với nghịch cảnh, với dục vọng tầm thường để vươn tới những giá trị tinh thần cao quý

(*/ Nhận xét:)

Với  màn đối thoại dặc sắc này, Lưu Quang Vũ đã tạo ra một tình huống nghệ thuật đặc sắc, giàu tính biểu tượng.

Xác hàng thịt là ẩn dụ về thể xác của con người. Hồn Trương Ba là ẩn dụ về linh hồn con người.  Cuộc đối thoại giữa xác hàng thịt và hồn Trương Ba thực chất là cuộc đấu tranh giữa thể xác và linh hồn trong một con người.Thể xác và linh hồn là hai thực thể có quan hệ hữu cơ.Thể xác có tính độc lập tương đối, có tiếng nói của nó, có khả năng tác động linh hồn, linh hồn phải đấu tranh với những đòi hỏi không chính đáng của thể xác. Đây là xung đột giữa cái phàm tục với cái thanh cao, giữa nội dung và hình thức, giữa linh hồn và thể xác trong một con người. Đây cũng là cuộc đấu tranh dai dẳng giữa hai mặt tồn tại để hoàn thiện nhân cách bản thân

 Vấn đề quan hệ giữa linh hồn và thể xác trong đoạn trích có thể khiến ta liên tưởng đến mối quan hệ giữa nội dung và hình thức trong mỗi sự vật của đời sống. Khi nội dung và hình thức phù hợp với nhau thì sự vật cùng tồn tại và phát triển,khi nội dung và hình thức không phù hợp với nhau thì sự phát triển bị kìm hãm.Hình thức là phương tiện biểu hiện nội dung, nội dung đóng vai trò chủ đạo và quyết định.Sự vật luôn cần có sự thống nhất giữa nội dung và hình thức cũng như con người luôn cần có sự hài hoà giữa thể xác và linh hồn.

Thông qua màn đối thoại giữa hồn Trương Ba và xác hàng thịt, tác giả muốn gửi gắm một thông điệp giàu giá trị triết lí: Sống phải là chính mình, không thể sống thay người khác. Mỗi người có một nhu cầu, ham muốn riêng, không thể bắt con người theo những điều giả dối. Sự sống chỉ có ý nghĩa khi con người có sự hài hoà giữa đời sống thể xác và đời sống tinh thần. Để sống có ý nghĩa, con người cần biết đấu tranh với cái dung tục, tầm thường, giả dối, vươn lên cái thật, cái đẹp của cuộc đời.

(b/ Màn đối thoại giữa Trương Ba với người thân )

(*/ Tình huống dẫn đến đối thoại)

+ Hồn Trương Ba đang ở trong tâm trạng vô cùng bức bối, đau khổ)

 bởi không thể nào thoát ra khỏi cái thân xác mà hồn ghê tởm. Hồn đau khổ bởi mình không còn là mình nữa.

(*/ Phân tích đối thoại )

 Trương Ba bây giờ vụng về, thô lỗ, phũ phàng lắm. Ông cũng càng lúc càng rơi vào trạng thái tuyệt vọng khi ông đối thoại với những người thân

– Người vợ mà ông rất mực yêu thương giờ đây buồn bã và cứ nhất quyết đòi bỏ đi. Với bà “đi đâu cũng được… còn hơn là thế này”. Bà đã nói ra cái điều mà chính ông cũng đã cảm nhận được: “ông đâu còn là ông, đâu còn là ông Trương Ba làm vườn ngày xưa”.

– Cái Gái, cháu ông giờ đây đã không cần phải giữ ý. Nó một mực khước từ tình thân (tôi không phải là cháu ông… Ông nội tôi chết rồi). Cái Gái yêu quý ông nó bao nhiêu thì giờ đây nó không thể chấp nhận cái con người có “bàn tay giết lợn”, bàn chân “to bè như cái xẻng” đã làm “gãy tiệt cái chồi non”, “giẫm lên nát cả cây sâm quý mới ươm” trong mảnh vườn của ông nội nó. Nó hận ông vì ông chữa cái diều cho cu Tị mà làm gãy nát khiến cu Tị trong cơn sốt mê man cứ khóc, cứ tiếc, cứ bắt đền. Với nó, “Ông nội đời nào thô lỗ, phũ phàng như vậy”. Nỗi giận dữ của cái Gái đã biến thành sự xua đuổi quyết liệt: “Ông xấu lắm, ác lắm! Cút đi! Lão đồ tể, cút đi!”.

– Chị con dâu là người sâu sắc, chín chắn, hiểu điều hơn lẽ thiệt. Chị cảm thấy thương bố chồng trong tình cảnh trớ trêu. Chị biết ông khổ lắm, “khổ hơn xưa nhiều lắm”. Nhưng nỗi buồn đau trước tình cảnh gia đình “như sắp tan hoang ra cả” khiến chị không thể bấm bụng mà đau, chị đã thốt thành lời cái nỗi đau đó: “Thầy bảo con: Cái bên ngoài là không đáng kể, chỉ có cái bên trong, nhưng thầy ơi, con sợ lắm, bởi con cảm thấy, đau đớn thấy… mỗi ngày thầy một đổi khác dần, mất mát dần, tất cả cứ như lệch lạc, nhòa mờ dần đi, đến nối có lúc chính con cũng không nhận ra thầy nữa…”

Tất cả những người thân yêu của Hồn Trương Ba đều nhận ra cái nghịch cảnh trớ trêu. Họ đã nói ra thành lời bởi với họ cái ngày chôn xác Trương Ba xuống đất họ đau, họ khổ nhưng “cũng không khổ bằng bây giờ”.

+ Sau tất cả những đối thoại ấy, mỗi nhân vật bằng cách nói riêng, giọng nói riêng của mình đã khiến Hồn Trương Ba cảm thấy không thể chịu nổi. Ông lâm vào bi kịch : không được người thân thừa nhận. Sự tha hóa, biến chất của bản thân  làm cho gia đình ông trao đảo có nguy cơ tan vỡ. Với Trương Ba mất gia đình, ý nghĩa sống còn đâu nữa. Trong đau khổ tuyệt vọng, hồn nhận rõ hiện thực chua chát ấy  cứ lớn dần… lớn dần, khiến ông muốn đứt tung, muốn bứt phá.

(*/ Nhận xét:)

+ Như vậy, màn kịch này là sự tô đậm, khắc sâu bi kịch mà Trương Ba phải gánh chịu, bi kịch của một người phải sống nhờ, sống gửi, sống chắp vá chứ không được là chính mình. Và ở đây, tình huống kịch đã thúc đẩy Trương Ba phải lựa chọn, phải quyết định

+ Nhà viết kịch đã để cho Hồn Trương Ba còn lại trơ trọi một mình với nỗi đau khổ, tuyệt vọng lên đến đỉnh điểm, một mình với những lời độc thoại đầy chua chát nhưng cũng đầy quyết liệt: “Mày đã thắng thế rồi đấy, cái thân xác không phải của ta ạ… Nhưng lẽ nào ta lại chịu thua mày, khuất phục mày và tự đánh mất mình? “Chẳng còn cách nào khác”! Mày nói như thế hả? Nhưng có thật là không còn cách nào khác? Có thật không còn cách nào khác? Không cần đến cái đời sống do mày mang lại! Không cần!”. Đây là lời độc thoại có tính chất quyết định dẫn tới hành động châm hương gọi Đế Thích một cách dứt khoát.

Gặp lại Đế Thích, Trương Ba thể hiện thái độ kiên quyết chối từ, không chấp nhận cái cảnh phải sống bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo nữa và muốn được là mình một cách toàn vẹn “Không thể bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo được. Tôi muốn được là tôi toàn vẹn.Lúc đầu Đế Thích ngạc nhiên nhưng khi hiểu ra thì khuyên Trương Ba nên chấp nhận vì thế giới vốn không toàn vẹn, dưới đất, trên trời đều thế cả. Nhưng Trương Ba không chấp nhận lí lẽ đó. Trương Ba thẳng thắn chỉ ra sai lầm của Đế Thích: “Sống nhờ vào đồ đạc, của cải người khác đã là chuyện không nên này đến cái thân tôi cũng phải sống nhờ anh hàng thịt. Ông chỉ nghĩ đơn giản là cho tôi sống, nhưng sống thế nào thì ông chẳng cần biết”. Sống thực sự cho ra con người quả không hề dễ dàng, đơn giản. Khi sống nhờ, sống gửi, sống chấp vá, khi không được là mình thì cuộc sống ấy thật vô nghĩa. Lòng tốt hời hợt thì chẳng đem lại điều gì thực sự có ý nghĩa cho ai mà sự vô tâm còn tệ hại hơn, nó đẩy người khác vào nghịch cảnh, vào bi kịch! Đế Thích định tiếp tục sửa sai của mình và của Tây Vương Mẫu bằng một giải pháp khác, tệ hại ít hơn là cho hồn Trương Ba nhập vào xác cu Tị. Trương Ba thử hình dung cảnh hồn của mình lại nhập vào xác cu Tị để sống và thấy rõ “bao nhiêu sự rắc rối” vô lí lại tiếp tục xảy ra…Ông đã kiên quyết từ chối, không chấp nhận cái cảnh sống giả tạo, mà theo ông là chỉ có lợi cho đám chức sắc tức lão lí trưởng và đám trương tuần, không chấp nhận cái cuộc sống mà theo ông là còn khổ hơn là cái chết. Trương Ba kêu gọi Đế Thích hay sửa sai bằng một việc làm đúng, đó là trả lại linh hồn cho bé Tị. Đế Thích cuối cùng cũng đã thuận theo đề nghị của Trương Ba với lời nhận xét: “Con người hạ giới các ông thật kì lạ”. Quyết định dứt khoát xin Đế Thích cho cu Tị được sống lại, cho mình được chết hẳn chứ không nhập hồn vào thân thể ai nữa của nhân vật Hồn Trương Ba là kết quả của một quá trình diễn biến hợp lí. Hơn nữa, quyết định này cần phải đưa ra kịp thời vì cu Tị vừa mới chết. Nhận thức tỉnh táo ấy cùng tình thương mẹ con cu Tị càng khiến Hồn Trương Ba đi đến quyết định dứt khoát. Qua quyết định này, chúng ta càng thấy Trương Ba là con người nhân hậu, sáng suốt, giàu lòng tự trọng. Đặc biệt, đó là con người ý thức được ý nghĩa của cuộc sống.

Cái chết của cu Tị có ý nghĩa đẩy nhanh diễn biến kịch đi đến chỗ “mở nút”. Dựng tả quá trình đi đến quyết định dứt khoát của nhân vật Hồn Trương Ba, Lưu Quang Vũ đã đảm bảo được tính tự nhiên, hợp lí của tác phẩm.

Như vậy,  cuộc trò chuyện giữa Hồn Trương Ba với Đế Thích không chỉ chứng tỏ nhân vật đã ý thức rõ về tình cảnh trớ trêu, vênh lệch giữa hồn và xác,cũng như quyết tâm giải thoát của mình.Mà qua cuộc đối thoại này, tác giả còn gửi gắm những quan niệm về hạnh phúc, về lẽ sống và cái chết . Theo Lưu Quang Vũ,con người là một thể thống nhất, hồn và xác phải hài hòa. Không thể có một tâm hồn thanh cao trong một thân xác phàm tục, tội lỗi. Khi con người bị chi phối bởi những nhu cầu bản năng của thân xác thì đừng chỉ đổ tội cho thân xác, không thể tự an ủi, vỗ về mình bằng vẻ đẹp siêu hình của tâm hồn. sống thực sự cho ra con người quả không hề dễ dàng, đơn giản. Khi sống nhờ, sống gửi, sống chắp vá, khi không được là mình thì cuộc sống ấy thật vô nghĩa.

Và cũng qua cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và Đế Thích, kịch củảLưu Quang Vũ mở ra những thông điệp vừa trực tiếp, vừa ngầm ẩn, vừa mãnh liệt vừa kín đáo về thời đại chúng ta đang sống : : khi con người phải sống trong dung tục thì tất yếu cái dung tục sẽ ngự trị,  lấn át và sẽ tàn phá những gì trong sạch, đẹp đẽ, cao quý trong con người. Và cũng qua xung đột kịch, Lưu Quang Vũ khẳng định và ngợi ca vẻ đẹp con người trong sự chống lại sự dung tục, giả tạo để bảo vệ quyền được sống toàn vẹn hợp lẽ với tự nhiên và nhân cách. Chất thơ của kịch Lưu Quang Vũ cũng được bộc lộ ở đây.

 (d/ Đoạn kết )

   Hành động chấp nhận cái chết, trả lại xác cho anh hàng thịt là một hành động đúng đắn, dũng cảm và đạo đức .Nó xuất phát từ niềm tin mãnh liệt của Trương Ba vào cuộc sống. Và màn kết cảnh VII của vở kịch “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” đã thể hiện được điều đó

– Cảnh khu vườn của Trương Ba, Trương Ba hóa thân vào những hình ảnh quen thuộc trong gia đình: “Ánh lửa bà nấu cơm,con dao bà giẫy cỏ,cầu ao bà vo gạo,trong mỗi trái cây cái Gái nâng niu”.

– Cu Tị sống lại và đang cùng ngồi với cái Gái trong khu vườn. Cái Gái “Lấy hạt na vùi xuống đất…”cho nó mọc thành cây mới. Ông nội tớ bảo thế. Những cây sẽ nối nhau mà khôn lớn.Mãi mãi…”

( → Ý nghĩa: )

– Đoạn kết giàu chất thơ thể hiện tinh thần lạc quan của vở kịch. Trương Ba chết nhưng hình ảnh của Trương Ba bất tử, bởi ông đã có chỗ để phục sinh. Đó chính là sự phục sinh trong trái tim của những người thân yêu.

– Tác giả gửi gắm thông điệp về cuộc sống: sự sống thật sự có ý nghĩa khi con người được sống tự nhiên,hài hòa giữa thể xác và tâm hồn. Hạnh phúc của con người là chiến thắng được bản thân, chiến thắng sự dung tục, hoàn thiện được nhân cách và vươn tới những giá trị tinh thần cao quý

Qua các màn đối thoại trên, ta thấy Trương Ba là người biết quí trọng nhân cách. Bị thân xác anh hàng thịt sỉ nhục, bọn cường hào nhũng nhiễu, lời người con dâu “mỗi ngày thầy một đổi khác dần mất mát dần, tất cả cứ như lệch lạc, nhoà mờ dần đi..”. TB có thể chấp nhận tồn tại thân xác duy trì sự sống trong cái vỏ của người khác, song là một con ngưòi có nhân cách nên TB rơi vào bi kịch.Và khi đã lựa chọn đựơc, đã quyết định đúng đắn, con người TB trở về đúng nghĩa là mình: Lạ thật từ lúc tôi có đủ can đảm đi đến quyết định này, tôi bỗng cảm thấy mình lại là TB thật, tâm hồn tôi trở lại thanh thản trong sáng như xưa (tr43).Từ đó ta có thể thấy đây là điều quý giá nhất bởi nếu không được sống đúng là mình con người sẽ rơi vào bi kịch, họ phải đau khổ dằn vặt và đó là điều đáng sợ nhất. Không chỉ  yêu quý vợ con, mà Trương Ba còn có lẽ sống cao đẹp, “ông tưởng tôi không ham sống hay sao? Nhưng sống thế này còn khổ hơn là cái chết….Cuộc sống giả tạo này có lợi cho ai, hoạ chăng chỉ lão lí trưởng và đám trương tuần hỉ hả thu lợi lộc. Và điều người đọc luôn khâm phục Trương Ba chính là ởchỗ : không khuất phục trước thể xác, trước những điều xấu xa , dũng cảm đối mặt với cái chết.Trước lời lẽ và sự thuyết phục của Đế Thích,TB vẫn thể hiện một thái độ kiên quyết: ở đâu cũng đựoc, nếu ông không giúp tôi sẽ nhảy xuống sông hay đâm một nhát dao vào cổ, lúc đó thì hồn tôi cũng chẳng còn, xácanh hàng thịt cũng mất.

Từ đó TB đi tới một quyết định sáng suốt đúng đắn: “Không thể bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo được.Tôi muốn là tôi toàn vẹn”. Một câu nói tưởng nhu đơn giản song đó là cả một sự đấu tranh cả một niềm ước vọng mọi người sẽ nhớ tới mình đúng là TB của ngày xưa, mình vẫn là mình cho dù đã hình dung tất cả sự hư vô khủng khiếp của cái chết.Chính vì vậy TB đã lựa chọn: Trả lại thân xác cho anh hàng thịt, chấp nhận cái chết., dũng cảm đối mặt với cái xấ u xa, kiên cường giữ vững phẩm giá để mình được sống thành thực là mình

  III. KẾT BÀI

Vở kịch Hồn Trương Ba, da hàng thịt” chứng tỏ tài năng kiệt xuất của Lưu Quang Vũ trong việc kết hợp kịch bản văn học và kịch bản sân khấu. Đoạn trích cho thấy nghệ thuật tạo dựng và phát triển xung đột kịch, cách giải quyết tình huống và thể hiện tính cách nhân vật sắc sảo của Lưu Quang Vũ. Từ đó gửi đến người đọc bức thông điệp về cuộc sống: cuộc sống và được sống làm người là quí giá thât nhưng được sống làm mình, sống trọn vẹn hòa hợp giữa thể xác và tâm hồn còn quí giá hơn. Con người luôn phải đấu tranh với nghịch cảnh. Đó là triết lí nhân sinh sâu sắc góp phần tạo sức hấp dẫn của tác phẩm, sự tỏa sáng của tác giả

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: